Monṭog a ḳleyner roman

תג מ8מ1.ן חאפו1ומתמ1נצ 41,ד1611ם 6תע2עמ8מ/2ע21עפ אע צע1פ

5 .סא

1608 166

1/10906 8464

צצפצט,ז4,ע 48 זא /1נ1
08 1,261 01:) טמ אעשידג, 111 מופ!נפמסזצ

2

אה דאוםי) 8668 ופוטסנ1צ, זא א116,/וו

פ5דזדעפטע1,8559861א , 51 111 ג,

אט דאעס צססם תמפנסטפנצ 41 א10דע, א
פדדעפט4-4 ,59 1א , 1דפ עט 1ד דע

60 881124מ19110פסנצ | 250-4900 413

)תע0ס. מע ויאע6אצ0ס80מגפ1נסמ1צ. ציעלעץ

עתד תסע ספאזספתאש? עס ןא,זא
צתע4א תמ1ן1 תפ1וממנצ }ג,;11טסו1ם סתע8 ןעפ אק צ4ע1פ

;צם פעפונצסעע ,לע

4 1 01960ט) .ם 1006 1

1 1זט06ץט) 106 67 4716/
/ד111זזם1 11811ט711ב) זזוסנוזש6פ 1116
101111601101 1 ז111/50//10 .ם חזחטזסם הוח 100016
8160 208
06 +ז6ט10
1ס1011110011 16/3008 151911160118
0561 .כן /161

1010111115/6 800 614 5001
101111601101 679ט0111/'ש 160116116 8114 /רזזהבן
2 עס פמתאטזםץ סא פּמתעמזאתזא זא
ז6116) 000 310615/1 8 1101

{ססתץפ 1201010021 8 68000/4.18קן 201060 עס ,6טחט 6װ00/66 סת 1
זסז1 002068 תסתק010ס עטס ע10 תסחהז1קפת1 סת 1 . ש016811014 100150 04
.151261 ,0ז16:05216 }0 1ת11202 600161/' 2084 0ס1סת 406 שט 4692 8

1285 /?זסקןסענק 4611606021ת1 סת8 +12עץעקסס 106 16506048 /6016-) 8008 ת310015 21ת14210 סת 1
תזגמנסס ססטק סח} ת1 /6ח614 18 4106 415 ,1606טשסתא עטס 04 0684 106 10 .פאססט ;טס תז
-1460414160 06 גס ז106ס0 124עץעקסס +תסעזטס סת חס1תטצ 104 אעסטץ תגםקזס תג 15 +1 עס
-- 0068 סתטז ששסחא טסץ 14 עס - צעסטצ 4018 0 +18צץקסס 6ע2061 תג 0(סת טסץ 1
.18061ט0ץ8ע01981121110 21 11גתזס צט עס ,153א 413-256-4900 24 סתסתק עט 5ט 024204ס 16256קן

(א קליינער ראָמאַן)

0
{ אל
יא

ט ֶ 8 :
וָּ 3 2

0

2
4 2 = ון2
5 0 יי
יצ . יל

יי

בי 4
יי 7 (:
8 אמנט /
שיט " = + אע א 2
7 , / א יא וב ישר ך
8. {2 { יי שער קר לו, : ר
+ 7 וי : י
בי יו
יי
יו
: -= 54 שאר
= יי )א 5 : יו
0 א
: בי יי יי
| = לא א :
= = 4 עי |/ = 4 ל

ווארשע

,

פארלאג , קוּלטוּר:ליגע'

8ח20180 ת! 66}תוזם
(/600:6021816) 4104ת210 -- 108/4טא .וא
9 08:528684) "הו -זשו|טא. טעשט
געדרוּקט אין 150 עקזצמפּלארן פלפר -

0 88:026;אעדין

הילע געצײכנט פֿון ה. גאָלדשלאַק

עטאט = ייז "לייו ילוי =

דיה =. ישואט =

7 11016סשס1 85288/ט 61 ו2,, .אטזס

אע 4 וישע

1
מרדכי מצרקוס, וי א מענטש

שְ אִין דער שטאָט דער רעװאָלוציאָנערער, האָט געלעבּט

) אלערער א העבּרעאישער, א שטילער מענטש -- מרדכי
מארקוס, ער האָט געװאױנט אינם בּוֹידים-שטיבּל אוֹיבּן,
איינער אליין, אוּן עס איז אים אָפטמאָל פארבּליבּן צייט אָפּצוּזיצן
די נעכט איבּער דיקע בּיכער בּיז אין טאָג אריין. דאָס האָט
ער שטילערהייט נאָכגעטראכט דעם גאנג פוּן דער װעלט,

בּיי אים אין צימער, אין א טוּנקעלן װינקעלע, איז גע-
שטאנען א סאָפע אן אלטינקע אוּן א חרוּבע; אוֹיף איר דאָרטן
פלעגט ער אָפּליגן אָװנטן גאנצע מיט א פּאפּיראָסל אין מוֹיל
אוּן חלוֹמען פארשלאָפּענערהייט אוּן טיף ארײנטראַכטן, אן
צוּמאָל האָט בּיי אים געקלוּנגען דער קאָפּ,
| אין שטאָט האָט אים, דאכט זיך, קיינער נישט געקענט,
אוּן אפילוּ דער טאטע זיינער האָט אים שוֹין אוֹיך פארגעסן,
דעריבּער האָט ער געקאָנט לעבּן רוּאיק אוֹיפן בּוֹידים אוּן הנאה
האָבן פוּן זיין טראכטן. נאָר, װי מע װייס, האָט ער דאָך
פארמאָגט אגוּט בּאקאנטע מידל -- פריילן גנעסיע, װאָס
פלעגט אָפט ארוֹיפקוּמען צוּ אים אוּן אָפּזיצן עטלעכע שעה,
פירנדיק אין דער שטיל אַן איידעלן שמוּעס. אוּן מרדכי מאר.
קוּס, װי מע װייסט, פלעגט איר דעמאָלט ארוֹיסואָגן דײ
טיפסטע געדאנקען זיינע,
ער האָט זיך איר אינגאנצן אָנגעפארטרוֹיט,

פֿשה קוכבאַק

עס טרעפט, פריילן גנעסיע קוּמט אריין צוּ אים אין

בּוֹידימל געלאסן, א הוֹיכע אוּן א דארע, זי זאָגט דעם גוט.
נאָװונט מיט א שמייכעלע אוּן מרדכי מארקוּס שפּרינגט שוֹין
גלייך אוֹיף, ער פירט איר צוּ צוּם טיש בּיים פענסטער, און
עס הוֹיבּט זיך טאקע גלייך אָן זייער געשפּרעך דער איידעלער,
פריילן גנעסיע זיצט אָנגעלענט אוֹיפן טישעלע מיטן שירעמל
אין האנט, די פיס אין וייסע זאָק, אוּן די שיך אירע אוֹיף
שטארק הוֹיכע קנאַפּל האלט זי פארבּויגן, װי א הוּנט דעם עק
זיינעם, אוּן זי האָרכט, זי האָרכט,

זי איז געוען פּוּנקט, װי פוּן א בּוּך, פריילן גנעסיע,

מרדכי מארקוּס רעדט איר ארוֹיס מיט פארגעניגן אלדאָס
דערהויבּענע, נאָר אז ער בּלייבּט דערנאָך אליין, פארטראַכט
ער זיך. אוּן סיפארדריסט אים, װאָס ער האָט צופיל גערעדט,
ער ציט זיך דעמאָלט אוֹיס אוֹיף דער קאנאַפּע אוּן טראכט לאנג
אוּן טראכט אריין שוֹין אוֹיף אזוֹיפיל, אז מען קאָן שוֹין אָני
טאפּן די געדאנקען זיינע מיט די הענט,

אוּן דעמאָלט איז מרדכי מארקוּס געװען צופרידן .

ער האָט געהאט א רגילות, מרדכי מארקוס, װאָס איז
אים פאַרבּליבּן נאָך פון דער יוּגנט אָן. אין א פּראָסטן מאָנטאָג
אוועקזעצן זיך בּיים פענסטערל אָנגעשפּאַרט אוֹיף די הענט
אוּן אראָפּקוּקן אוּנטן צוּם גאַס אוֹיף די אָרעמעלײיט, װאָס גייען
איבּער די הייזער, אוּן ער האָט זיי בּאטראכט, די בּלייכע
שלעפּער, מיט א מאָדנעם טוֹיבּן ציטער אין דער נשמה. אווֹי
קיקט מען אמאָל אוֹיף די כּהנים אין בּית-מדרש װען זי
שטעלן זיך אוֹיס צוּם דוּכענען. ער האָט געזען, װי מענטשן
טוּען שוייגעוודיק א הייליקע ארבּעט, װאָס ער איז צוּ דעם
נאָך נישט דערוואקסן, |

ריינע אָרעמקײט איז א דערהויבּונג -- האָט ער גע
טראכט,

אוּן מרדכי מארקוּס, ארוֹיסקוּקנדיק פוּן זיין בּוֹידימל
אוֹיף דער גאס די רעװאָלוציאָנערע, האָט ליב בּעקוּמען צויי
אלטעטשקע פארװויקלטע אין פּאטשיילעס מיט פארבּונדענע

סאנ סא )

קניפּן אוֹיף אהינטן, װאָס האָבּן זיך יעדן מאָנטאָג אוּן דאָי
נערשטאָג בּאַװיזן אוֹיף די שװעלן פון די שטיבּער, גידע.
ריטשקע, װי ארוֹיסגעװאָקסענע, קורצע בארעוויקעס, פוּן דער
ערד. ער האָט זיי נאָכגעקוּקט אוּן עפּעס האָט ער נישט פאר:
שטאנען, |

נישט פארשטאנען, װאָס אלעמען איז עס אײגנטלעך
גאנץ קלאָר געווען. |

אוּן מרדכי מארקוס האָט שוֹין דערװייל וייטער גע
טראכט, ן |

איינמאָל, אין אן אוּמרוּאיקן טאָג פאר דער שטאָט, ליגט
ער אזוֹי איינגענורעט דאָרט אין בּוֹידימל אוּנטער אן אלט
בּנד, חלוֹמט אוֹיף דער װאָר אוּן ער דערהערט פּלוצלונג
א שיסעריי,

עס קנאלט מיט א לעבּעדיקייט אוּן מיט אן אָרדענונג
אין דרויסן,

ער גייט צוּ צוּם פענסטערל, בּוֹיגט זיך אריבּער צוּ דער
גאס -- עס איז קיינער נישטאָ, אָבּער פוּן א טוֹיער רוּקט זיך
ארוֹיס צוּ-בּיסלעך א קאָפּ א פאָרזיכטיקער אוּן קוּקט אין דער
לענג פון דער גאס ארוֹיס. מרדכי מארקוס פרעגט אים, דעם
קאָפ :

-- פּאני, װאָס שיסט עס, הא!

-- כ'ווייס, מען האָט אוֹיסגעשאָסן -- שיסט,

האָט ער דעמאָלט געזען צוּצוּמאכן דאָס פענסטערל און
בּאשלאָסן נישט ארוֹיסצוּגיין גאָר א לענגערע ציט -- אוֹיפן
בּוֹידימל װעט זיין רואיק,

אוּן פוּן דעמאָלט אָן איז ער שוֹין געזעסן, מרדכי מאר.
קוּס, אין שטוּבּ. ער האָט זיך אליין אוֹיפּגעקאָכט טיי, געגעסן
עס מיט בּרוֹיט אוּן אריינגעקוקט דערבּיי אין א בּוּך ארי
שטענדיק אין אָבּער געלעגן אָפן פאר אים אוֹיפן טישעלע
דאָס קליין תּנ"כל איוֹב, װאוּ ער האָט אריינגעקוקט מיט די
פעטע אוֹיגעלעך זיינע אוּן ער האָט אָנגעקװאָלף /

-- זיי האָבּן אוֹיפּגעהוֹיבּן זײיערע אוֹיגן פונווייטנס אוּן

8. - , | | טשה קולבאַס

זיי האָבּן אים נישט דערקענט, האָבּן זי אוֹיפגעהוֹיבּן זייער
שטים אוּן זיי האָבּן צעריסן יעדער מאן זיין מאנטל אוּן זי
האָבּן געװאָרפן אש אוֹיף זייער קאָפּ צוּם הימל, אוּן זיי זיינען
געזעסן מיט אים אוֹיף דער ערד -- -- == ==

אָט אזוֹי האָט ער דאָרטן אוֹיפן בּוֹידימל געלעבּט אין
רוּ אוּן שטילע פריידן, מרדכי מארקוּס,

פ א ט 8 גנ | 9

2 -
דער גרויסער בּער אוּן די רעטאַלוּציע

ער גרוֹיסער בּער איז היינטיקע נאכט געװען אוּמישנע

אָנגעהאָנגען אוֹיפן הימל,

די שטאָט די רעװאָלוציאָנערע, איז לאנג העכער געי
װאָרן אוּן' טיפער. די מאסע, װאָס האָט פוּל אָנגעשטאָפּט דעם
מארק אוּן דעם פּאראד-פּלאץ, האָט זיך אראָפּגערוקט גידעי
ריקער אראָפּ אין די זייטיקע גאסן, װי עס װאָלטן זיך ארוֹיס.
געשפּרייט הענט אוּן פיס פוּן עפּיס א פינסטערניש אין די
גאסן אריין. . /

עס איז געװען שטיל,

דאָס קארגע שטערנליכט האָט באלוֹיכטן אין דער מאסע
פּלייצעס, צעפאטלטע בּערד פונם טרעגער-פאריין, גראָבע וֹאָני
צעס פוּן מעטאליסטן אוּן הינטן ערגעץ צװישן מוֹיערן-- דעם.
מאָגערן נאָדל-פאך,

פענער האָבּן געווייט אין דער ריינער שטילקייט.

אוּן זי איז געשטאַנען, די מאסע, א פערטייעטע, שווער
ארוּמגענוּמען מיט די גאסן פוּן שטאָט אוּן זי האָט זיך צוּגע-
האָרכט,

איונג פרעסטל האָט געצוֹיגן לער אוּן אוֹיסגעלײדיקט
װי דער קאלטער געדאנק פוּן דער מאסע, װאָס האָט געטראכט
הוֹיל אוּן אוֹיסגעצוֹיגן, שעפּסענע וייסלען האָבּן פוּן זייערע
טיפע לעכער ארויסגעקוּקט העט װייט אין דער גאכט מיט

10 | משח קולבאק

א פארבּאָרגענער שטוינוּנג, אוּן איין מענטש האָט אזוֹי געלעבט
דעם אנדערן, איבּערגעגאָסן זיך שטילערהייט דוֹפק אין דוֹפק
אוּן ארויסגעהוילט פוּן אינגעװייניק, װי פוּן א פארשאָטענער הייל,

א בּונדיסט האָט זיך ארוּמגעבּלאָנקעט, ער איז ארומגץ.
לאָפן א פארשפּעטיקטער, צוּגעלאָפן דאָ אוּן צוּגעלאָפן דאָרטן:

-- וואו שטייט דער ,בּונד", חברים! װאוּ שטייט דער
,בּונד" }

אוּן ער איז פארפאלן געװאָרן אין דער טוּנקלעניש. אוּן
איבּער דעם איז געהאָנגען דער בּער אוּן מיט א קילן זילבּער.
געם פאָדים האָט ער אויסגעװעבּט ריינע שטילקייט איבער
דער פינסטערניש. |

עס איז געשטאנען מרדכי מארקוּס צונויפגעדריקט אינם
זוּמערדיקן מאנטעלע זיינעם אוּן מיט א פארריסענעם קאָפּ נאָב.
געקוּקט דעם איידעלן גאנג פון די שטערן, אוּן ער האָט גע.
טראכט, אז עס איז רואיק אוּן אומרואיק אוֹיף דער װעלט,

בּיים ווייטן עק מארק, װייט, האָט א שטים עפעס אוֹיס.
גערוּפן,---

עס האָט זיך קוֹים א בּאוועג געטאָן די מאסע אוּן מיט
אמאָל האָט עס ארוֹיסגעשריען, װי פון אוּנטער מצבות, עס
האָט זיך איבּערגעקערט דאָס הארץ אוּן קיינער, קיינער האָט
נישט געוואוסט, אז עס איז פאראנעף

ר ע װ אָ 5 וּ צ י ע |

יאנק 4

אין שטאָט איז תּחילת ערשט ארײנגעקראָכן א געפאנ.
צערטער אױטאָמאָבּיל, אריינגעשלעפּט זיך קאלט אוּן פיסנטער,
א פארזעעניש אוּן געפאָכעט מיט א רוֹיט פענדעלע.

רייטער אין לאפטשעס זינען אָנגעריטן אוֹיף אוֹיס.
געמאָרעטע סקאָפּעס,

כינעזער,

פּאסטעכער זיינען אָנגעקוּמען מיט בּיקסן,

ש 6 נ ט אפ 11

אוּן אוֹיבּנאָן, אוֹיף דער טריבּונע, ואוּ ס'האָבּן געבּרענט
שטוּרקאצן, איז שוֹין געשטאנען א דארינקער מיט א שווארץ
בּערדעלע, א בּלייכינקער אינדערנאכט, אוּן אוֹיף גיך האָט ער
דערקלערט זיין שטעלונג די רעװאָלוּציאָנערע.

ס'האָט געגרוֹיט אוֹיף טאָג,

די מאסע האָט געגליװערט ארוּמגעהוױיכט מיט א דין,
פרעסטעלע פוּן בּאגינען. זי האָט געגלאָצט אלץ אהין צוּ דער"
טריבּונע, װאוּ איצטער איז שוֹין געשטאנען א נידעריקער,
גלאט-ארוּמגעראזירטער רעדנער אין גרוֹיסע גערעמלטע בּרילן,
עס איז געשטאנען דער רעדנער צוּ געקאַָװעט, אָן קיין בּאי
וועגונג, אוּן זיין בּלאנקע שטים האָט עפּעס שטארק בּאפוֹילן,
װאָס זי, די מאסע, האָט תּיכֹּף בּאשלאָסן צוּ געהאָרכן,

א ווינטעלע האָט געפאלבּט די אריבּערגעהאַנגענע בּרייטע
פענער איבּערן פּלאץ, ס'האָבּן זיך ארויסגערוּקט שטיבּער, װאָס
האָבּן געטראָגן אוֹיף זיך פּלאקאטן פון אָנגעצוּנדעגע שטעט,
שטוּבּ אוֹיף שטובּ. אוּן אין גרוֹי פוּן פארטאָג האָט דער פיר.
עקעוודיקער רוֹיט פוּן אוּמעטוּם צעמישט די רוּ אוּן די װעלט ‏
אוּן עפּעס טיף געשראָקן, װי מיט פארגאָסענעם בּלוּט;

ר ע װ אָ * וּ צ *י ע!

מרדכי מארקוּס דער רעװאָלוּציאָנער איז אװעקגעשלעפט
געװאָרן אין געדרענג פוּן דער פּארטיי זיינער. ער אי אװעק
פּאמעלעך מיט דער בּארגיקער גאס אוֹיף אראָפּ, אָפּנעשטעלט
זיך געקוּקט פארקלערט אוּן איינגעזאפּט אין זיך די קאלטע
גרויקייט פוּן אָט דעם מאָדנעם אוֹיפגאנג אוֹיף טאָג. עס האָט
זיך געטראכט אין אים עפעס זייער װיכטיקס, נאָר ער האָט
נישט געװאוּסט װאָס,

פונדערווייטענס האָט זיך ארויסגעזען פונם נעפּ? דער
אראָפּהאנג פון בּארג, װאָס שוֹין הינטערן שטאָט, איינציקע
ארבּעטער מיט אוֹיפגעשטעלטע קעלנערלעך זיינען איבּערגע.

12 | , טשה קולבטז

לאָפן די גאס איילנדיק א היים. אוּן דאָרטן אוּנטן בּיים טיר
פוּן יידישן ד"ר בּיקשקאָװסקי איז פוּן פערד ואויליינגעריש
אראָפּגעשפּרוּנגען א רייטער, מסתּמא מישע, בּיטשקאָווסקיס זוּ,
װאָס איז צוּריקגעקוּמען מיט דער רוֹיטער ארמע. פוּן מארק
האַבּן זיך דערטראָגן שטיקלעך אָפּגעזונגענע לידער: עס טוּט
זיך דאָרטן אוֹיך עפּעס װיכטיקס, אוּן דאָך איז געװוען מאָדנע
אוּמהיימלעך אוֹיף אָט דער אָפּגעװאָרפענער גאס.

ער האָט שוֹין אייליקער אװעקגעשפּרײזט דאָרטן אראָפּ.
צוּ. ער איז אריבּערגעגאנגען דאָס קליינע בּריקל, װאָס האָט
פּוּסט אָפּגעהילכט די טריט זיינע, אוּן מיט די פעלדער פאַר.
נומען זיך אהין אין א זייט, צוּ דעם אראָפּהאנג פוּן בּארג.
גראָבּע װאָנצן פוּן מעטאליסטן האָבּן זיך געטראָגן פאר די
אוֹיגן עפּעס אזוֹי, װי די צוּגעפרוירענע שפּערלען, װאָס זיינען
איצט ארויסגעפלויגן פּאמעלעכדיקע פוּן די נעסטן.

אוּן נידעריק איבּערן קאָפּ האָבּן געבּלאנקט שווערע, אָפּ.
געשליפענע שטערן.

ער איז געזעסן אליין אוֹיבּן אוֹיפן בּארג אָנגעלענט אָן
א שטיין מיט זיינע רוֹיטע הענט, אוּן ער האָט געקוּקט שטיל
אוּן פערטייעט. ער האָט שווער געטראכט. דוּרכגעמאכט עפּעס
א ווייטן װעג, נישט האַבּנדיק קיין געדאַנק אין קאָפּ. עפעס
א טונקלקייט האָט געדריקט, װאָס האָט זיך געװאָלט אויפלעזן
ער האָט זיך אוֹיפגעהוֹיבּן אוּן מיטאמאָל האָט אים אוֹיסגעי
דאכט, אז דער דאָזיקער אריבּערגעבּויגענער בארג האָט זיך
ארויסגערוקט ווייט ארוֹיס אין א ריינער װועלט, ואוּ מענטשן
זיינען שוֹין נישטאָ. עס שװעבּט דאָרטן אַרוּם דער געדאנק
זיינער, װאָס האָט שוֹין דעם קערפּער נישט, ער זאַפּט אין זיך
איין דעם גאנצן אל ארוּם אוּן קוּקט, קוּקט נישט נאָר מיט
די אוֹיגן, נאָר מיט דעם שיינענדן קריסטאָל פוּן דער נשמה.
ער קוּקט אוֹיף דעם גרוֹיסן בּער אין הימל,

אוּן בּעת מרדכי מארקוּס איז נאָכדעם אראָפּ פוּן בּארג

==

/ט אָנ ט טג 13

איז שוֹין פאר אים קלאָר געװאָרן אָט די טונקלעניש, װאָס
האָט זיך געהאט ארינגעװעבּט א האָריקע אין דער נשמה
זיינער,

ער האָט עפּעס, עפּעס פערשטאנעף

מיט א לייכטן טראָט, צעפעדערט איז ער געגאנגען אדוּרף
די גאסן אוּן פערקירעוועט ארוֹיפְצוּ צוּם שוּלהויף, דאָרטן, װואוּ
עס איז געשטאנען דער הקדש פאר די אָרעמעלײט. ער איז
אריין אהין בּאגינען מיט א נייער בּשוּרה, װאָס קיינער האָט,
דאכט זיך, נישט פערשטאנען, אָבּער מען האָט אים אין הקדש
אוֹיפגענוּמען, װי אן אייגענעם,

אזוֹי האָט מען נאָכדעם דערציילט, :

ער איז דאָרטן אָפּגעװעזן צווישן די אָרעמעלײט עטלעכע
טעג כּסדר אוּן גערעט צוּ זי נאָכאנאנד, װי פוּן א פיבּער,
אוּן די אָרעמעלײט האָבּן זיך געקליבּן רעדעלװייז ארוּם איט,
מען האָט אים לאנג אויסגעהאָרכט אוּן קיינער האָט אים נישט
געענטפערט. א מאָדנע זאך, נאָר עס אין בּאוואוסט, אז מרדכי
מארקוס האָט דעמאָלט געלייקנט אין מענטשן, ער האָט גע.
לעסטערט די געזעלשאפט אוּן ער האָט בּיטער אָפּגעלאכט פוּן
דעם טאָג שבּת אוּן דערבּיי האָט ער אָבּער שטארק געלויבּט
דעם פּראָסטן טאָג מאַנטאָג, װען די אַרעמעלײט גײען איבּער
די הייזער, |

14 : = טשה קוכבאַק

3
ר' יודע

די שטאָט האָט זיך אָפּנעשטעלט, װי א זייגער, װאָס

מען האָט אים פארזען אוּן ער איז אוֹיסגעגאנגעף
סיהאָט געטריפט א קרוּמער, לאנגער רעגנדל אוּן די גראָבּע
װאָלקנס, קנויליק אָנגעבּלאָזענע, זיינען געהאָנגען פאזע די
מוֹיערן אזוֹי, אז דעם הימל אוֹיבּן איז שוֹין בּכלל נישט געווען
צוּם זען.

א ייד איז געשטאנען הארט צוּגעקלעפּט צוּ אװאנט אוּן
עס איז געווען אוֹיף אים רחמנות, ס'האָט אויסגעדאכט: ער
װעט שוֹין אזוֹי אָפּשטײין דעם גאנצן לעבּן זיינעם.

טיף עוֹבר בּטל איז ארוּמגעגאנגען דער קלינבירגער.
ער איז ארוּמגעגאנגען מיט א פארקאטשערטער הוֹיז, מיט א
/פאררוקטן קאַפּעלושל אוּן געפאָכעט מיט א שטעקעלע, מיט
א שטעקעלע... אוּן דאָס אוֹיג פוּנים רעװקאָם האָט אוֹיף אים
געקוּקט פאָרזיכטיק אוּן בּייזי

אין די קילע טעג האָבּן געגליװערט די צלמים אוּן די
הוֹיכע טוּרעמס פוּן שטאָט מיט א מאָדנעם נאקעטן גלייכגילט,
אוּן זיי האָבּן געטענהעט, אז עס איז זיי שוֹין אלצאיינס אוּן
װאָס עס זאָל שוֹין נישט פאָרקוּמען--װעט עס נישט אָנקוֹ
מען פאַר זיי אוּמגעריכט,
פוּן די טעלעגראפּנדראָטן, אנטקעגנאיבּער דער רײ
קלייטן, איז אַראָפּגעהאָנגען א געפּגרטע קאץ מיטן קאָפּ אַראָפּ,

שּׁ ט נט 6נ 15

4666 1אאָכענע פוּן די רעגנס, אוּן קיינער פוּן די בירגער
האָט זיך נישט געפונען אין מארק אראָפּצוהײבן איר, די
גבלה, |

קליינע אָפּטײלוּננען סאָלדאטן, גרויע, זיינען אדוּרכגט.
גאנגען פין צייט צוּ צייט מיט א רעװאָלוציאָנערן טריט אראָפּ.
צו אין די קאזארמעס זייערע אריין,

עס איז געשטאנען איין קלייט אָפן. ר' יודע, דאָס
מאָגער קרעמערל? פוּן בּאקאליי, איז געזעסן אין דער קלייט
אוּן א פארטערכעטער געדרעמלט - אין איר בּיים סאמע גאניק,
אינעװוייניק אין דער הוֹיכער אוֹיסגעמעליקטער קראָם האָט
זיך געבּוֹיגן א שווער ועקל האָבּער אוֹיף א דערהײבונג, און
אוֹיף דער פּאָליצע-- א סלאָי א שטארק בּאארבּעטער פוּן פליגן,
מיט קאָנפעקט פוּן פאר דער מלחמה,

עס איז די לעצטע צייט צוּגעגאנגען שוואך די לייזונג
בי ר' יוּדען אין געשעפט זיינעם, נאָר ער, יוּדע, אין ניט
דער מענטש, װאָס יאָגט זיך נאָך פּרנסה, אוּן עס קימערט
אים ניט.

א קליין מיידעלע לויפט, לויפט אריבּער דעם מארק בּאָר.
עס אוּן מיט א צעפּעלע א דינינקעס, זי לוֹיפט גלייך צוּ אים
אין געשעפט זיינעם אריין אין זי בּעט בּיי אים אוֹיך אוֹיף
א דינינקן קולעכל: |

-- גיט מיר פאר א קערענקע א צוקערקע, אָבּער ניט קיין
פארדאָסטע,

נאָר אצינד װעט זיך ר' יוּדע ניט אוֹיפהייבּן, |

בּעת ער קלייבּט זיך אָפּצוּרוען װיל?ל ער ניט. ער בֹא.
קוּקט דאָס מיידעלע פוּן א זייט. ער קראצט זיך אוֹיס אוּן הייסט
איר קוּמען אפשר, אפשר אן אנדערש מאָל, ‏ /

נאָר אז ס'מיידעלע שטייט צוּ, װערט ער שוֹין דעמאלט
בּיין;

-- אַ מיידעלע טאָר נישט עסן קיין קאָנפעקטן.. אוּן עס
איז א שאָד דאָס געלד!.. פע, מיידעלע, מיאוס.., און עֶר בּלייבט

18 משה קולבאַק

זיצן אזוֹי אוֹיף זיין קלעצעלע פארטערעכעט אן ארבל אין אן
ארבּל, ער טראכט װעגן דער שלעכטער רגילות זיינער צוּ
זיצן אין קלייט אוּן עס קוּמט אים אוֹיס, שׁוֹן האלבּ-דרעמלעג.
דיק, אז די קלייט זיינע פארבּייט עס אים די פארשטאַרבּענע
ווייבּ, װאָס איז אים אװעק פון דער װעלט שוֹין מיט א יאָר
דרייסיק צוּריק. 7 |

דאָס לאנגע רעגנדל, װאָס האָט זיך אָנגעקליבּן בּיי אים .
אין צעקנאָדערטן היטל, האָט איצט גענוּמען אראָפּרינען אוֹיפן
דינעם נעזל. זיינעם אוּן אין דעם פארבּלאָטיקטן בּערדעלע אריין,
װאָס איז צוזאמענגעשטעלט געװאָרן פוּן עטלעכע בּלאָנדע האָר. -

ער זיצט אוּן קוּקט פארשלאָפענערהייט אוֹיף דער שטאָט,
די אריבּערגעדעקטע מיט דעם אָנגעלאָדענעם צוּדעק פוּן װאָלקנס
װי א פירעקוודיק קעסטל אָן אן ארוֹיסגאנג, װאוּ עס גייען.
ארוּם שטילע מענטשן אוֹיף לאנגע אוֹיסגעהוּנגערטע פיס,

ער איז געזעסן, געזעסן ר' יוֹדע אוּן ער איז שוֹין אזוי
טיף איינגעשלאָפן,

דער טאָג האָט זיך געזעצט, |

די שטאָט אין שוֹין א מרהשחורה'דיקע אזא אריין אין
דער נאכט, אוּן ר' יוּדע איז נאָך געשלאָפן. עס איז פאר.
בייגעגאנגען אן אָפּגעסערכעטער סאָלדאט, אָן אן אוֹיער, װ" /
א הונד א געשלאָגענער. ער האָט זיך אפּגעשטעלט, בּאקוּקט
דאָס קרעמל אוּן אריינגעשפּיגן אים אין קאָלנער אריין,

ר' יודע האָט זיך דעמאָלט אויפגעטשוּכעט, אוֹיסגע-
קראצט זיך אוּן צוּריק איינגעשלאָפן,

אוּן ערשט שפּעט אין אֶָװנט האָט ער דערהערט קוֹלוֹת
אין מארק. אייַנער מיט גווֹיסע הענט האָט אים געהאלטן
פאר די שוואכע לעצלעך אוּן געטהייסלט. ער האָט זיך אוֹיםי
געכאפּט. אוֹיפן גאס אין דער טוּנקלעניש איז געשטאנען
א געזעמל מענטשן. א בּלייכער יוּנגערמאן, ארוּמגערינגלט פון
טאָלדאטן, האָט געקוּקט אוֹיף אים, אוֹיף ר' יוּדען אוּן עפּעס

פ 8 נט אנ 47

גאָכאנאנד האָט ער גערעדט צוּ אים, אָנװייזנדיק מים דער
האנט אוֹיף אראָפּצו. |

-- װער איז ער, הא?-- האָט א פרעג געטאָן ר' יוּדֹצַפ

-- אייער זוּן מרדכי, גאָט אין מיט אייך!

-- אין װאָס!

-- איז גאָרנישט, מען פירט אים תפיסה,

-- אזוֹי} פּשא... מרדכי, נאכסאָל פירט מען עס דיף
אין תפיסה! הא }= =

נאָר מרדכי מארקוס אין שוֹין דערװייל אוּן װאָס װעך
געווען לאַנג גוועקגעפירט פונם מאַרק. ר' יודע האָט שוֹין
יאזמזיסט ארויסגעקוּקט אוֹיף דעם לידיקן אָרט, װאוּ ער אין
פריער געשטאנען. אוֹיף ר' יודעס שאלה האָט געענטפערס
א פרעמדער ייד, װאָס איז געװצָרן מאָדנע אויפגעבראכט:

--- איר זייט א קרעמערל א שטייגער, ר' ייךר:

אזוי האָט ער געזאָגט, דער ייד, אויסגעשפיגן אוּן א"ז
אוועקגעגצנגען. און עס איז נאָכדעם געװאָרן װידער שטיך
אין מארק, גרוֹי און װיסט און מיטװאָכדיק. ר' יודע הֹטָם
אויסגעקוקט אוֹיף א מענטשן, נאָר קיינער א לעבּעדיקצר האָט
זיך גישט געזען אין מארק.

ערשט נאָכדעם האָט זיך באהויון פון אראָפְּצוּ א שוארץ
שטרויען היטעלע און בּאלד --א שירעמל אוּן אפּאָר װייסע.
זאָקן אין שווארצע. שיך.

פריילן גנעסיע, איז עס אין מיכן נאכט ארויסגעלאָפן
זען עפּעס, װאָס צוּם טאָן

8 | טשה פעבאט /

4
| סטעסיע אוּן גנעסיע .

אי צוויי ‏ אלטעטשקע, װאָס מרדכי מארקוּס זיצענדיק בי

| זך אין בּוֹידימל אוּן קוּקנדיק אדוּרכן פענסטערל האָט זיך
פֿארקוקט אוֹיף זיי.

צוויי אלטעטשקע, צוויי פעלדמעסטערקעס --סטעסיע אוּן
גנעסיע (אן אנדער גנעסיע), פארװויקעלטע אין פאטשיילעט,
מיט פארבּוּנדענע קניפּן אוֹיף הינטן אוּן מיט פּנימלעך דארינקע,
פוּן וועלכע עס שטארטשען אֶפּ קליינינקע קארטאָפל נעזע'עך
אלטעטשקע, אָנגעטאָנענע אין שפּאקוּלן מיט די שטריקעלעף ‏
פארצויגן אוֹיף א הינטער די אוֹיערלעך. /

| = צוויי תּהלִים זאָגערקעס, סטעס'ע אוּן גנעסיע, גרוֹיע װי

הינדעלעך, װאָס גייען איבּער די הייזער יעדן מאָנטאָג. /

צוויי, װאָס זיטצן שטילינקע בּיי די שװעלן אוּן מיט דײ
איינגעפאלענע מיילכעלעך שילטן זיי אוּן בּענטשן זײי,

סטעסיע אוּן גנעסיע וואוינען אין דעם טהרה-שטיבּל אוֹיפן.
בּית-עולם, דאָרט קוּקן זיי טאָג אוֹיף טאָג אדורכן פענסטערל,
װי א פייגעלע פליט אוּן װי א גרעזעל גייט תוֹיף.

אוּן בּיינאכט שלאָפן זי{ סט;סיע - אוֹיפן אוֹיוון, גנלסיע-
אויפן טאַפּטשאַן, צוּנעדעקט מיט אפּעלצעלע אוּן מיט א
טיכעלע,

אוּן זיי שעפּטשען פוּן שלאָף, אוּן זיי ליגן, אוּן זיי ליגן,
הי צוויי ליכט וועקסענע,

6 א וט א 9

אוּן אין מיטן דער נאכט טשוּכעט זיך אבאָל אוֹיף
סטעסיע, זי רייבּט אוֹיס די טרוּקעגע שפּעלטעלעך. די אוֹיגצי
לעך אוּן זי פרעגט:

-- גנעסיע, גנעס'ע, די שלאָפּסט!

ענטפערט גנעס'ע:

--- גיין. אוּן דו, סטעסיע+!ּ

-- אוֹיך נישט. |

קריכן זיי אראָפּ פוּן די לעושאנקעס, גיסן אָפּ נעגל.
ווצסער. פאַרבּינדן זיך אוּן פארקניפן זיך, אוּן געמען ארוֹיס
פאװאָלינקע דעם טוֹיטן פּאָדים פונם קאסטן

דענס ומאָל עפענען זיי די נידעריקע, שוװערע טיר פונם
טהרה-שטיבל? אוּן זיי קוּמען ארוֹיס אוֹיפן פעלך.

אָ, שטערנדלעך לייכטן,

עס נעמט סטעסיע בּיים בּרעג פון פּאָדִים אוּן גייט
פּאָרוֹיס. ווייט, אוּן גנעסיע האלט דעם קנוֹיל הינטער איר,
וויקלט פוּן אים אוּן װיקלט פוּן אים, און אָט אוֹי טוּען זײ
פּעלדמנס זן. |

אָט אזוי,

עס ציט זיך דער וייסער פאָדים אין דער פינסטער, ער
קנוֹילט זיך אוּן בּלאָזט זיך אוֹיף פוּנם װינט, װאָס בּלאָזט,
צר קייקלט זיך אֲרוֹיף אוֹיף אינדערהויך לענגער אוּן לענגער,
אזש ער פארװיקלט די צלמים אוּן די הוֹיכע טורעכס פון
שטאָט. ער פארשפּינט די שטערנד'עך. אוּן ער שפּינט, און
װעבּט, אוּן פארשפּינט אווֹי די גאנצע שטאָט ארום מיט
א טוֹיטן פאֲדים, |

40

פשה קולבאַש

ייר

| | 5
דער פֿאַרדצרטער בּוטשצן -

שׂ פינדערפרי האָבּן זיך אויסגעבּלייכט דאָרטן אוֹיפן בּארגיקן
שי{ מארק, װאָס פירט צוּם אַראָפּצוּ, די צוויי ווייסע זאָקן אוּן
די שווארצע הוֹיכגעקנאפלטע שיך, װאָס האָבּן גאָר שטארק גע*
פּלאַנטערט, געװאָרפֿן מיט די זוֹילן אוֹיף ארוֹיף אוּן דער שי
רעמל האָט זי אוּנטערגעשטופּט, פריילן גנעסיע. אין שתדלנות
איז זי געגאנגען, די פריילן גנעסיע, צוּ דעם אלטן ד"ר
גיטשקאָװסקי, דעם בּכּבוֹדיקן ,מענטש" פוּן די ,געװעזענע",
וס איז אן אלטער פריינד מארקוסעס (מארקוּס אין דאָס גע*
ווען דער לערער פונם טעכטערל זיינעם). פריילן גנעסיע האָט
געטוּמלט,

אַן אלטער בּאדינער דאָט איר געעפנט די טיר, נאָר
וויבּאלד עס איז אן ענין א פּריוואטער, האָט ער זי געבּעטן
נישקשה, צוּ ווארטן, | |

פריילן גנעסיע מיטן שירעמל אין האנט האָט זיך אראָפּי
געזעצט אוֹיפגעבּראכט, אקוּראט אנטקעגן א זוּנע-אונטערגאנג
ביי א שטילן ואסערל, װאָס איז געהאָנגען אוֹיפן ואנט,
,שקיעה" האָט עס געהייסן. אין די אינעװייניקסטע חדרים האָט
געשפּילט א פּייפיאָל אוּן מען האָט געלאכט דאָרטן אינעװײגיק.

װער האָטס עס געקאָנט לאכען אין די גרוֹיע, טונקעלע
שטיבּן פוּנם אלטן דאָקטאָרז | |

םש א טפ 8 ג 281

דאָס שפּילן האָט זיך אָבער תִּיכֹף דערנענטערט, צוגעי
גאנגען נאָענט-גאָענט בּיז צוּם טיר. עס איז אריין ער אלײן,
דער דאָקטאָר, א בּייכיקער, א קורצזיכטיקער, מיט א קורצער
געלבּער בּאָרד. שפּילנדיק אוֹיף דעם פייפיאָל זיינעם און צוּבּוֹיגגֿ.
דיק מיטן קאָפּ צוּם טאַקט צוּ. ער איז צוגעקומען צי דער
פרײילן גגעסיע:
-- װאָס גוּטס, הא
פריילן גנעסיע איז אויפגעשטאַנעף ‏
-- פ'בּין א נאַענטע בּאקאנטע מארקוטעס
-- א חתן אייערער, װאָס!
- ניין, א באקאנטער, הער דאָקטאָר. דערלויבּט, ס'האָט
געשען ס'גרויס אוּמגליק, ס'ווערט באשולדיקט מארקוס אין אַגיי
טאציע. אָ, ער ווערט דערקלערט פאר דעם אָנפיהער פוּן די
אָרעמעלייט אין שטאָט!! |
| -- דער אָנפּיִרער פוּן װעמען -- האָט איר דער דאָקי
טאָר אריינגעקוקט קורצזיכטיק אין פּנים אַריין
-- פוּן די אָרעמעלײט,
-- אזוֹי גאָר?
== פמוועט לאָ.
דער דאָקטאָר האָט מיט א בּרייטן מוֹיל, אריינגעשמייכלט
אין דעם פייפיאָל זיינעם: |
-- אוּאװא, א חברהימאן{ --
-- מיוי זיינען גאָר אליין סימפּאטיקער פוּן דער קאָמו
ניסטישער אידעע. זי אוּן מרדכי מארקוס). אמת, ס'האָט אים
נישט דערלויבּט זיין וועלט-אנשויאונג אָנצוּנעמען די פארטייי
פּראָגראם אינגאנצן. אָבּער װאוּ איז פרייהייט פוּן װאָרטוּ
גלייכקייט ? בּרידערלעכקייט 1--- דער גרויסער לאָזוּנג פון דער
פראנצויזישער רעװאָלוציע, װאָס האָט בּאפליגלט דעם גייסט
פוּן אלע פאָרשריטלעכע מענער, אָנהוֹיבּנדיק פוּן רוססא, װאָלי
טער און ענדיקנדיק מיט דעם גרוֹיסן לעוו טאָלסטאָי, װאָס
איז, לויט איר מיינונג, דער בּאדייטנסטער קינסטלער פון
אונזער צייט }

22 | משח קולבאַק

-- זייער ריכטיק, נוזּ

נאָר מיט אמאָל האָט דערפילט פריילן גנעסיע, אַז נישט
זי האָט עס געפּלוֹידערט. זי האָט אייגנטלען, געװאָלט זאָגן
עפּעס אנדערש. עס האָט פוּן איר נישט װילנדיק ארויסגערעדט,
זי האָט זיך דערפילט' אוּמגליקלען, איז רוֹיט געװאָרן אוּן צוּ
ליב דעם טאקע האָט זי זיך שוֹין פארלאָרן אינגאגצן

- לײענט די ,געטליכע קאָמעדיע", װאָס איז אָנגע.
שריבּן געװאָרן דורך דער לייכטער האנט פוּנם געניאלן איטאָ.
ליענער, לייענט קאַלדעראָן, ראסין. לייענט דעם געטליכן
שעקסניר --- די פרייהייטס-אידעע איזן געװען די קרוֹין אוּן
דער גרוּנט פוּן זייער שאפן 5 נאָר אין לאנד פוּן אונזער
פּושקין - - -

- איר װעט ענדיקן! -- האָט געפרעגט דער דאָקטאָר

אוּן פריילן גנעסיע האָט אָפּגעהאקט, זי האָט זיך שיר
נישט פוּנאנדערגעװיינט. אוּן גראָד איצט האָט זיך אריינ.
געטראָגן פוּן צווייטן צימער א קיילעכדיקער געלעכטער. דער
דאָקטאָר האָט א קוּק געטאָן אוֹיף איר בּייז אוּן פוּן א זייט,
גאָר אז ער האָט גוּט דערזען, האָט ער איר שוֹין גענוּמען /
בּארואיקן :

- ס'מאַכט נישט אוֹיס, געװאָלט זיך מסתּמא אוֹיסי
פיינען ?... עס טרעפט... |

אוּן ער האָט עסלעכע מאָל דוּרכגעשפּאַצירט איבּערן
צימער, אַ טראַכט געטאָן אוּן דער נאָך האָט ער געעפנט פאַר
איר די טיר אין די אינעװײניקסטע חדרים ארין, זי איז,
אריין אין א האלפּ טוּנקעלן עס:צימער, װאוּ ס'האָט געטראָגן
מיט רפוּאוֹת, בּיי די װענט אוֹיפן דיל זיינען געשטאנען פאר.
שטויבּטע בּילדער אין שווערע ראמען, פאָרכיערן ארוּמגעכאפּט
פּוּן געשטיקטע פּרענז האָבּן זיך געטינקט אין שטוֹיבּ,

ארויסגענוֹיגענע שוּפלאָדן,

| אוֹיף די שטולן -- נאָטן צעװאָרפענע,

בּיים ווייסן אוֹיוועלע איז געשטאנען א שטילער און
א פערטייעטער -- דער אָפּגעסערכעטער סאָלדאט, דער אייגענער

8 8 ג ט אַ ג | .434

סאָלדאט, װאָס פלעגט פוּן צייט צוּ צייט גיין צוּ ר' יו ע
דעם בּאקאליי קרעמערל אוּן פלענט אים, דעם פארשלאָפענו ם,
שטּייען אין קאָלנער אריין. מען האָט טאקע גערעט אין שט, ט,
אז בּיטשקאָווסקיס עלטערער זוּן איז פוּן דער מלחמה גערירט
געװאָרן.

בּיים קלאוויר איז געזעסען דאָס קליינע קרענקיעכע טעבי
טערל דעם דאָקטערס, זי האָט געקליבּן עפּעס פארטיפט אוֹיף
די קלאווישן אוּן האָט זיך אפילוּ נישט אוּמגעקוּקט אוֹיף זי
אריינגעקומענע, |

און מישע, דער ינגערער ווּן בּיטשקאָווסקיס, אין
א סאָלדאטישן גרוֹיען העמדל, פריש ארוּמגעוואשן אוּן פארקענמ,
איז בּיים טיש געזעסן אוּן געטרוּנקען קאווע, אוּן דערביי ונָ.
חכמהט זיך מיט א יוּנג-מיידל, א פוּלינקע, א קיילעכדיקע ניט
שװאַרצגעשוֹירענע האָר, װאָס איז האלבּ געלעגען אוֹיפן דיוואן,
די פיס אוּנטער זיך, אוּן זי האָט עס געלאכט נישט אוֹימ
הערנדיק,

דער דאָקטאָר האָט פאָרגעשטעלט פאַר זײי די כריון
גנעסיע,, װאָס איז געשטאנען אין מיט שטוּבּ א פארלויר/נש
מיט רוֹיטע פלעקן אוֹיף די בּאלן, אוּן נאָך נישט געהאט אכיל
בּאנוּמען, צוּ װעמען זי דאַרף זיך דאָ אײגנטלעך װענדן ער
האָט זיך געמיט דער דאָקטאָר און מיט דעם פײפיאָל א'ן
האנט איבּערנעגעבּן מישען די בּקשה אירע. מישע האָט זיף
פלוצלונג פונאנדערגעלאכט (נישט פוּן גניעסען, גישט פוּן גגיאָ.
סען). דער דאָקטאָר האָט אים דענסטמאָל אָנגעהוֹיבּן קלאפן
איבּערן פּלײצע,

-- מיין פריינד, מיין פריינד, עס זיצן שוֹין דאָרטן אין
אייערע קאַנצעלאַריעס רוֹיטע חמוֹרים, איינע אוּן איינע. און
ער האָט זיך אוֹיסגעקירעװעט און איז צוּגעגאנגען צוּם קלא.
וויר, וואוּ ליענאָטשקע האָט שוֹין אוּמגעדוּלדיק געווארט אוֹיף
אים מיטן שפּילן ער האָט איר צוּגעשמייכלט, און װי ר
װאָלט זיך פּלוצלונג דערמאָנט, גענוּמען אוֹיף גיך אראָפּז:כן פון
די שטולן די פונאנדערגעװאָרפענע גאָטן

20 משח קולבאַס

זײ האָבּן געקוּקט אוֹיף אים אלע אוּן געשויגן,

-- וועלן מיר אויפשפּילן אַזעס טוֹיט, יאָ ליענאָטשקע 1---

ליענאָטשקע האָט צוּגעשאָקלט מיטן קאָפּ, אוּן דער דאָק.
שאָר האָט זיך אזוֹי בּרייט פאונוּמען דאָרטן בּיים זייט קלא.
װויר, װי די פריילן גנקס'ע װאָלט שוֹין דאָ אין צימער איבּער.
הוֹיפּט נישט עקסיסטירט: עס האָט נישט געדוֹיערט, און ער
האָט שוֹין אראָפּגעצוֹיגן די דיקע װיעס אריבּער די אויגן
אוֹיסגעשטעלט דעם בּוֹיךְ מיט דער שװערער קייט, װאָס האָט
זיך אוֹיף אים געבאָמבּעלט, אוּן שטיל אוֹי, ציכטיק אָפּגץ.
שפּילט אוֹיף דעם לאנגן, וייסן פייפיאָל א פולע גאמע, ער
איז װייזט אוֹיס, פארבּליבּן פוּן דער כּלי זיינער צופרידן.
| מישע העָט זיך אוֹיפגעהוֹיבּן, פארוּקט די העמדל אויף
ארוּנטער דעם לעדער-גוּרט אוּן עפּעס אוֹי מאָדנע רואיק
א פרעג געטאָן, געװענדט דאַכט זיך צוּ איר, צוּ דער פריילן
גנעסיע:

- איז װי אַזוֹי איז עס געשען פּלוּצלונג! ער אין דאָך
אוא שטילער הא /

זי האָט נאָר אוּמרוּאיק געצוּקט מיט די אקסלען.

---אוּן וואוּ זיצט ער |

אָט דאָ זיינען די ניין מאָס רייך צוּריק אריין אין דער
אוּמגליקלעכער פריילן גנעסיע אוּן זי האָט אָנגעהוֹיבּן:

-- בּײי דעם פאל פאסט צוּ זאָגן, אז די באהאנדלונג
פוּן דער איינציקער פּערואָן אין אוּנזער רוּסלאנד האָט איבּער.
געשטייגט אין איר בּארבּאריזם דעם פינסטערן מיטלאלטער,
װען דער קלער מיט זיין טרוּקענער סכאָלאסטיק האָט בּאהערשט
די מוֹחוֹת, דערלויבּט, פיל געערטער חבר, די דיקטאטור פוּן.
דער קאָמוּניסטישער פּארטיי שטייגט שוֹין אריבּער אין איר
תקיפוֹת די צייטן פון די רוֹימישער צעזארן.

--הערט אוֹיף, ער ליינט נישט קיין בּיכער, הערט אוֹיף
--העָט זיך גענוּמען בּעטן דער דאָקטאר אוּן דער אָפּנעסערכעטער
סאָלדאט, װאָס האָט זיך די גאנצע צײט פערהאלטן רואיק,
האָט זיך אומגעקוקט אוֹיף דער פריילן גנעסיע אוּן אוֹיס.

מ אנ טאָ, 25

געשטעלט א פּאר מוּטנע אוֹיגן. ער איז מיט בּרייטע טריט אוועק,
עפּעס א מרוּק געטאָן אוּנטערן נאָז, אוֹיס:עשפּיגן אוּן איז ארויס,
ארוֹיס א בּייזער פוּן צימער,

בּיי דער פריילן האָט זיך אָפּגעשטעלט דער דופק, אוּן
מישע האָט זיך אוֹיסגקירװועט צוּ אים, ער האָט לאנג נאָכגצָי
קוּקט אוֹיף דער צוגעמאכטער טיר א הינטער אים, אינם טאַשנֿי
ביכעלע האָט ער גענוּמען אריינשרייבּן די אדרעסן אלע, װאָס
זי האָט אים אָנגעגעבּן אוּן, ווייזט אוֹיס, בּאשלאָסן טאקע װאָס
גיכער ארויסצובאגלייטן איר פון דער שטובּ ארוֹיס: אוּן זי,
די פערצייטיקע פריילן גנעסיע, די אוּמבּאהאָלפענע, איז געזעסן
אוּן האָט זיך אליין אנגעקלאָגט, װאָס זי שטעלט זיך אֲרוֹיס
אזוי נאריש פאר מענטשן, אייגנטלעך וויל זי דאָך קלאָר אוּן פשוּט
אוֹיסדריקן נאָר דעם פּראָטעסט אירן אוּן פאַרװאָס קוּמט עס
אַרוֹיס מיטאמאָל אַזוֹ ווילד? הא+ּ און דאָ האָט מען שוֹין גע.
שפילט אזעס טוֹיט, ליענאָטשקע איז געזעסן עפּעס מיאוס ארי
בּערגענּוֹגן איבּערן קלאוויר. ‏ דער פריילן גנעסיע אין עס
תיכף אוֹפגעפאַלן, און זי האָט א טראכט געטאָןף פונדעסטוועגן
לאכט מען נישט. |

דער דאָקטאָר האָט געגלעט דעם פייפיאָל זיינעם, װי א
סאמעט, אוּן ער האָט אוֹיך, נישט וי ס'אין אָנגענומע, צוּ
געהאָפּקעט צוּ איעדן טאקט, אוּן דערביי האָט זיך זיין פּנִים
געמינעט אין קרוּמע העויוֹת אוֹיך אזש צום לאכן אָבּער דערי
פאר, דערפאר אין ארוֹיסגעקומען די מעלאָדיע זייערע בּאמת
אזוי ריין אוּן ווייך אוּן דוּרכויכטיק זי דח די אש

- - וויי, וויי. עס האָבּן זיך איר בּאװויזן טרערן אין
די אוֹיגן. דאָס שפּילן האָט איר ויי געטאָן, וי" געטאָן און
די פריילן גנעסיע האָט געווייגט.

זי וויינט שוֹין, װאָרוּם בּאשיינפערלעך זעט מען, אַז עס
שטארבּט אַ מענטש דאָרטן אינם געזאנג, אוּן ער וייסט עס
נישט, אוּן קיינער זאָגט עס אים נישט. אוּן אָט הערט זיך
שוֹין יענע געלייטערטע שטילקייט, װאָס פארן טוט === = חי

דידי === לל, ול

29 מטח קולבאָס

--- װאָס איז טוֹיט, הער דאָקטאָר ז אוּן װאָס איז לעבּן?..

דער דאָקטאָר קוּקט אוֹיף איר דורך א שפּעלטעלע פונם
אוֹיג. ער האָט מסתּמא פארהערט איר פראגע, אָדער ער לאכט
איר שוֹין װוידער אוֹיס, װאָס זי וויל זיך אויספיינען. סוֹף כֹּײ
סוֹף איז איר שוֹין אלצאיינס. בּעת מען שטייט אָט בּיים עק.
סטען ראנד, װאוּ עס ענדיגט זיך די ערד אוּן עס פאנגט אָן
דער הײיליקער קריסטאל - זיינען דאָ אלע גלייך. אָט איז זי
אוועקגעגאנגען, אזע, אן איינגעבּויגענע מיט אן אֶלכאָװן שטע-
קעלע אין האנט איבּער די קריסטאַלענע פעלדער און עס
האָט זיך פּלוצלונג אָפּגעטאָן פוּן איר די ערד, וי אַ שאָלעכטט.
זי האָט זיך אוֹיסגעמישט אין דער העלער רינקייט,
אזע.---- -

אוּן עס אין גאָרנישט אזוֹי שלעכט צוּ שטארבן אוֹיף
דער ועלט.--== /

-- --- --- קיינער האָט זיך נישט געזען אין דער ווייסער
גאס. פריילן גנעסיע איז אראָפּ פוּנם גאַניקל. קאשטאנען האָבּן
דורכנאכט ארויסגעשאָסן די ראָזע לייכטערלעך, װאָס האָבּו
איצט געגליװוערט אין שטארקער ליכט. דער הימל האָט בֹּלוֹי
געבּלאנקט אינגאנצן אדורכגעטרונקען פוּן דער זוּן- פריילן
גנעסיע האָט שטיל.שטיל אװעקגפּלאַנטערט מיט די װייס.
שווארצע פיס אירע אוֹיף דעם ארוֹיפצו,
נאָר דאָ בּיים טוֹיער האָט זי זיך שוֹין תּיכף אָפּגע.
האלטן, יי
עס איז געשטאנען דער אָפּנעסערכעטער סאָלדאט פוֹיל
אזוי, אוּן תּמעוואטע אווֹי אוּן ער האָט געקוּקט אוֹיף איר,
אונטערן הוֹיט איז עפּעס מאָדנע קאלט געװאָרן נאָר זי האָט
זיך נישט אוּמגעקוקט אוּן אין אראָפּ פונם טראָטוּאר. דער
סאָלדאט איז צוּ איר צוּגעגאנגען גלאט אוֹי. אוּן מיטאמאָל
האָט ער זי אכאפּ געגעבּן אוּנטער די אָרעמס אוּן א שלעפּ
געטאָן א צעטוּמלטע אין הוֹיף אריין. פריילן גנעסיע האָט

8 אנ ם אָנ 27

ארויסגעלאָזן א קאלטן, וילדן געשויי, װי פוּן א קאטשקע:

ער האָט איר א צעפּאטלטע צוגעשלעפּט צוּ די קראָפּעװע
קוּסטעס, דאָרטן אין װינקל הוֹיף. אוּן מיט דעם קראָפּעװע
גענוּמען קאטעװען אוּן שמייסן אוֹיף דעם פאַרקאטשערטן
אונטערלייב,

עס האָט זיך שרעקלעך געצאפּלט אין זיינע הענט דער
פארמעטענער, צעקנייטשטער קערפּער מיט די אלטע פּאָדעש.
קעס אוֹיף די פיס, װאָס האָבּן זיך געװאָרפן אין אוּמאָרדנונג,
וי לאָפּעטעס פוּן א שיפל. זי האָט װילד געװאָיעט, אזוֹי
הייזעריק פוּן צּרוסט ארוֹיס, װי אין א טירוּף,

ער - מיט שוֹים אוֹיף די ליפּן - האָט נאָכאנאנד געריסן
די קראָפּעװע אוּן געפליקט בּלעטערווייז אוֹיף איר לֵייבּ;

- דוּ פארדארטער בּוּטשאן !. . . דוּ, אָפּגעקראָכענע מוֹיז}

- בּאָלבּע, דוֹ!... ו

-- פארשטונקענער שטרוֹיס פוֹיגל!,.; טראַסציאַ טװאָיא
מאַטערי.

א צעשויבּערטער איז ארוֹיסגעלאָפן דער אלטער דאָקטאָר
פוּן דער הינטער טיר. ער האָט דערזען די נאקעטע ליטקעס,
װאָס האָבּן זיך געצאפּלט פון די קוּסטעס ארוֹיס, אוּן ער האָט
זיך צונעכאפּט א פארלוֹירענער צוּ די פענסטער אוּן גענומען
זעצן אין די שויבּנראמען אריין:

- מישע! מישע! |

דער סאָלדאט האָט איר אָפּגעלאָזן, ארײינגעװאָרפן אין די
קוּסטעס אריין און מיט א געלעכטערל אזא א שוֹימיקן אוֹיס.
געדרייט זיך אוּן אריבערגעשפּרונגען איבּערן פּארקן. מישע איז
ארויסגעלאָפן מיט א רעװאָלװער אין האַנט. ער האָט זיך אַ כאַפ
געטאָן גלייך נאָך אים אוֹיפן פארקאן ארוֹיף. ער האָט אוֹיס.
געשעָסען. אוּן עס האָט זיך דערהערט װידער אזלידנער
געלעכטערל פוּן יענער זייט הוֹיף.

פשה קולבאָס

6
אַ שונא, אַ שונא!

י אָרעמע װײבּער סטעסיע אוּן גנעסיע האָט זיך געחלומט
ױ בּיים סוֹף-נאכט איין חלוֹם: מען האָט זי אָפּגעגעבּן אין
טאָלדאטן, זיי זיינען אראָפּגעקראָכן פון די לעזשאנקעס איבּער.
געשראָקענע אוּן נאקעטע, װי הינער אָן פעדערן, צוּגעשאָקל
| מיט די קעפּלעך און תּיכֹּף טאקע גענוּמען ארומבּינדן אוּן
ארוּמקניפּן זיך. זיי האָבּן אריינגענוּמען די שטעקעלעך אין די
הענט אוּן ארוֹיס פוּן שטיבּעלע, --- דער דיין זאָל זי פּוֹתר
חֹלוֹם זיין.

עס האָט געשארעט אוֹיף טאָג

בּיי דער נידעריקער, שווערער טיר זיינען גרוֹיסע שטערן
געהאָנגען, אז מען האָט זײי געקענט אָנרירן מיט די הענט.

סטעסיע אוּן גנעסיע האָבּן זיך אין דער טוּנקלעניש
אראָפּגעזעצט אָן כּחוֹת אוֹיף דער שוועל פוּן טהרה-שטיבּל, זיי
האָבן פארקאשערט די פאטשיילעס פוּן די אלטע אוֹיערלעך אוּן
זיך צוּגעהאָרכט צוּ דער װייטעניש. ערגעץ זיינען טאקע גע.
גאנגען מחנות סאָלדאטן פוס טריט, טראָט בּיי טראָט, טראָט בי
טראָט -- - |

הינטערן שטאָט אוֹיף די קיילעכדיקע בּערג זיינען וײ
געשטאנען פוּן באגינען אָן די לעגיאָנערן פונם שוֹנא. די

5 א נ טס אנ 29

שווארץ-גרויע, שמאָלינקע אוּן מיט רוֹיטע בּענדעלעך ארומגע.
זוימט, |

עס האָבּען זיך געשאָטן קוֹילן קלינגעוודיק אוּן בּלוֹי, װי
א רײגן פוּן די װאָלקנס,

פוּן צווישן די בּערג זיינען זיי אַהער אריינגעקראָכן, אֶן
אן אוֹיפהער געפלייצט אין שטארקע כוואליעס צוּם שטאָט, אוּן
דאָרט אריינגעצויגן געװאָרן אין שלונג פוּן די גאַסן,

עס האָט זיך עפּעס איבּערגעקערט אונטער די פיס, /

= פונם טוֹיער, װאוּ סהאָט זיך אמאָל ארויסגערוקט דער

פנָרזיכטיגער קאָפּ, האָט צעקנאָדערט ארוױסגעיאָגט א ריזיקער
ייד מיט א קאָלטענעוואטער, פייערדיקער בּאָרד! ער האָט
אװעקגעשפּרײזט איבּער די גאסן, מאכנדיק מיט די הענט, װ5
מיט צעבּראָכענע פליגלען, אוּן פינסטער געשריען צוּ די פאף.
האקטע 7מדנס:

- אילוּמינאציע! יידן, כאין א פִּצְגוֹצָם! אילומינאציען

עס האָס זיך נאָר דערהערט א געװיין פוּן אינעװײניק
אין די שטיבּער, אָבּער קיינער איז נישט ארוֹיס צוּ אים. ער
האט אװועקגעשפּאנט, שפּרײיטנדיק מיט דער פייערדיקער בּאָרך, .
פון איין גאס אין דער אנדערער, װי עס װאָלטן אים נישט
אנגערירט די קוֹילן אוּן זיין טוֹיבּער געשריי האָט זיך גאָך
אלץ געטראָגן אוּן געמאַנט פונדערווייטנט;

-- אילומינאציע! יידן, װאָס שווייגט איר?! אילומינאציען

עס זיינען ארויסגעריטן די רוֹיטע רייטער בּראש מיט
אן אלטן אָפּיציך, װאָס האָט עפּעס מאָדנע ארומגעשמעקט מיט
די גרויעל דיקע װאָנצן אינדערלופטן, מיטאמאָל האָבן זי זיך
א לאָז געטאָן גאלאָפּירנדיק אראָפּצוּן די קעפּ פאָראוֹיס צוּגע:
בּוֹיגן. צּוּ די פארכעמולטע פערד, און די רויטגרויע אונטעף .
שלעק פון די יאנטלען פארקאשערט אין ויגט,

עך, א רוּח אין דיין11 --= ---

{ = סהאָט א גראנאט לאנג אָפּגעזיפצט אוּן אריינגעפאלן אין

טייכל, ער האָט אויפגעריסן אוּן ארויסגעזשיפּעט אין װאסעף
פּלוצלונג, וי אן אויסגעשאָסעגע ראקעטש. /

0 | ששח קולבאַק

דאָס הילצערן בּריקל האָט זיך א הוֹיב געטאָן אוּן צעי /
פלוֹיגן געװאָרן אריבּער די פעלדער.

מישע איז פארבייגעפלויגן אוֹיף א דינעם פערד, בּיים
בּריקל אָפּגעשטעלט זיך, אריבּערגעשפּרוּנגען דאָס וואסער און
העט ווייט אהינטערן טייך אנגעיאָגט דעם רוֹיטן טייל זיינעם:
דאָרטן, וואוּ עס זיינען שוֹין געלעגן אין די טוֹיערן די שמאָלע
לעגיאָנערן, דער עסקאדראָן האָט אדוּרכגעריסן די קייט פוּנם
שׁוֹנא, איבּערגעלאָזן זיי אהינטער זיך אוּן, אוֹיסגעקירעװעט
אוֹיף לינקס, גענוּמען אריבּערשפּרינגען אין גאלאָפּ די לעבּע.
דיק-געפלאָכטענע פּארקאנעס. אוּן אזוֹי לאנג ארוּם טיט די
פעלדער אריינגעיאָגט אין די שטוֹיגיקע בערג אריין.

אין שטאָט האָבּן זיך געשלאָגן פיסיגייער.

זיי זיינען געלעגן אין די טוֹיערן. שטיל געװיקלט פּאי.
פּיראָסן. זיי האָבּן שטיל געלאָדן די בּיקסן אוּן סתם אין גאס
אריין געשאָסן, װי פוּן לאנגווייליקייט,

אוּן מיטאמאָל -- |

א פערד-געדראנג, שטוֹיבּ, סאָלדאטנטריט, גאנג, אוּן
א שיסעריי א שרעקלעכע. אוּן פּלוצלונג ווידער א ווילדע שטיל*.
קייט פוּן אן אוֹיגנבּליק. ס'האָט געגרוֹילט. עס הוֹיבּט אָן שטעפן -
נאָענט, נאָענט א קוילנווארפער: טאק, טאק, טאק, טאק, װי

מען װאָלט געשאָטן ערגעץ זאמד אוֹיף א בּלען.
| עס טוּט זיך וויכטיקס אין די טוֹיערן. שטילערהייט ווערע
דאָרטן אָפּגעטאָן אן ענין, װאָס קיינער זאָל זיך צוּ דעם נישט
צוּקוקן.
א רעװאָלװער -- א יוּנג הענדל, אן עװת-פנימל, האָט

א קנאל געטאָן, אוֹיסגעליידיקט זיך, װי א קליין קינד אוֹיף
א טעפּעלע.

שטיל,

אין די נאקעטע גאַסן איז געװאָרן װיסט אוּן ציכטיק.
א הוּנט, אן אָפּגעקראָכענער, לוֹיפט דוּרך, מיט דעם עק אוג" .
טער זיך, יאָגט, יאָגט לאנג אין איין ריכטונג. געטריפן פוּן
ערגעץ ואוּ. עס דערטראָגט זיך פוּן װײיט א מאטער, פוּלער

5 א נט אנ 81

קיילעכדיקער קראַך, װי אַרוּמגעװיקלט מיט ואטע אוּן אן אָפּי
הילך א טוֹיבּער בּאגלייט אים איבּער דער שטאָט.

די פענסטער האָבּן אוֹיפגעטרייטלט,

פיסגייער, װי א סטאדע בֹּהמוֹת, מיט די בּיקסן גאשפּיץ
אין די הענט, זיינען אָנגעלאָפּן פוּן אַראָפּצוּ אוּמגערירט, זײ
האָבּן זיך צעשאָטן איבּערן מארק, די בּיקסן האָבּן זיך איבּער
גערעדט קוּרץ אוּן רויכיק אוּן פלעמלדיק מיט א געקלאפּערײ
פון די בּיקסשלעסלעך אין די הענט. אוּן דער קוילנווארפער
נאָענט, נאָענט האָט װידער אָנגעהוֹיבּן! טאק, טאק, טאק,
טאקי.. ---

עך, בּוּרזשואויע, בּוּרזשואזיע! - -- - זי האָט אַרוֹיסגע.
שטעקט ערגעץ פוּן א בּוֹידים איר וואסער-קאָפּ אריבּערן דער שטאָט,
זי האָט בּאוואויגן שווער מיט די װיִעס אוּן אויסגעשטשירבּעט
פארציטערט די ציינער פוּן אמעריקאנער גאָלד, אוּן דעמאָלט
צוריק אים פאָרזיכטיק אוּן פּאװאָליע אין בּוֹידִים אריינגעצויגן

קוֹילנווארפערס האָבּן געמאָלן, געמאָלן, געמאָלן,

דער אָפּנעסערכעטער סאָלדאט אין אראָט פון גאניק,
ער האָט זיך צוּגעהאָרכט אוּן פאוע די היזער אװעק צוּ די
פעלרער, פוּן וואנען עס האָבן זיך געטראָגן די גראנאטן אין
שטאָט ארייק / |

רעװאָלװערן האָבּן געבּילן, װי קליינע הינט,
| == אוּן קוֹילנווארפער האָבּן פאָרויכטיק יעפּיקט, געפּיקט,
געקלאפּט אוּן געשטעפּט היימיש. יי אוֹיף א ניי מאשיף

-- זאָל לעבּן -י רוֹיטע ארמע!

1 משח קולבאָצ

א

ר
ערשטע לבנה:נאכט

זיף די קיילעכדיקע בּערג הינטערן שטאָט זיינען געלעגן

א די נייע מתים, לאנגע, מיט פארבּוֹיגענע קני אוּן טיט
אוֹיסגעגלאָצטע אוֹיגן צוּם הימל,

עס האָבּן קאלט געשטוֹינט די בּערג אין דער לבנת
אָן אמינדסט ווינטעלע.

אין דער שטילקיט האָט זיך געהערט, װי דאָס מידע
פיכט רינט, רינט איבּער די קאלטע הרוגים,

עס האבּן געחלומט די פעלדער, װי אויסגעהײיליקטע אין
דער ריינער שטילקייט,

דער אָפּגעסערכעטער סאָלדאט איז ארוּמגעגאנגען אוֹיף
זײ בּערג, ער האָט זיך אָפּגעשטעלט, א פעטער שאָטן, איבּער
די דערהרגעטע, איבּערגעקערט זיי, אוּן פוּן זיינע הענט האָט
זיך ווייך אראָפּגעגאָטן די לבנה.

אין גראָז האָט זיך א דוּרכגעגליטשט א שלאנג,

קיין שאָרך.

קיין ריר.

שטיל. |

אוּן שטילער.

דעמאָלט האָט זיך א טוֹיטער פאָדים ארויפגעצוֹיגן אוֹיפן
הימל, געקרייזלט זיך איבּער פעלד און וואלד װײס אוּן שטיל.

מאנט אנ : 83
צר האָט געשפּוּנען לאנג-לאנג אוּן פארװעבּט, װי מיט א קילן
פאסיקל טוֹי, די טונקעלע מתים אוֹיפן פעלד.

דער אָפּגעסערכעטער סאָלדאט האָט זיך שװער אראָפ
געזעצט אוֹיף דעם אראָפּהאנג, ארוּמגענוּמען דעם בארג און
געגלימן אזוי צוּ אים צוגעקלעפּט, װי א יאשצערקע צוּ
א שטײַן

34 - טשח עולבשם

8
מרדכי מארקוס, וי א קינסטלער,

אָס פירקאנטיקע שטיקל בּליי איו איצט געהאָנגען בּיים /
זייט פוּן דער תפיסה אדורכגעקעסטלט מיט איזערנע
שטאבּעס. עס איז געװען דאָס איינציק וייכע אָרט אין די
װענט, ואוהין די אוֹיגן האָבּן זיך געצויגן אָפּצוּרוּען פוּן דער
טונקלעניש.
מרדכי מארקוּס איז געזעסן אוֹיף דער נאָרע מיט אראָפּ.
געהאנגענע בּאָרװעסע פיס, װאָס האָבּן זיך געבּאָמבּלט אונטער
דער נאָרע, טראכטנדיק. די גאנצע תּפיסה האָט פּאמעליך געִי
טראכט: עס איז ואוֹיל דעם שטילן מענטשן, װאָס לעבּט מיט
דעם ריינעם זיין אינדערוועלט.
אוּן מרדכי מארקוּס האָט געשמייכלט מיט | טרערן אין די
אוֹיגן פון אָט דעם טוּנקעלן גליק, װאָס איז צוּ אים אזײ
אומגעריכט אראָפּגעקומען פון די קאלטע, נאקעטע ווענט.
- בּרענג נישט ארוֹיס קיין געדאנקען. זיי שטיל, וו
א וואסער, װעסטוּ געניסן פוּן דעם קלאָרן זיין.
ער האָט אָנגעטאפּט די קאלטע װענט פאָרזיכטיק, אוּן
געשמייכלט פוּנם געפיל, װאָס מען האָט אים איבּערגעלאָץן
אינגאנצן אליין אין אָסט די פיר װענט מיט דעם קערפער
זיינעם:

פוּנם בְּלוֹיען פענסטער? האָט אין דער טונקלעניש פון

= א נט א | י 5

יאתפיסה אריינגערינען א ריינקייט, וי פוּן א פרישן בּרוּנים, ער
האָט איינגעזאפּט אין זיך דאָס קילע בּלוי אוּן געטראכט, גֹעִי
טואכט: עס איז געװען א צושטאנד פוּן טראנס אָט יענער
טאָג, ווען ער איז אָפּגעזעסן בּיי די אָרעמעלײט אוּן געפּרײי
דיקט פאר זיי אָרעמקײט: עס טרעפט, עס איו געװען אצוי
שטאנד פוּן טראנס, װאָס װעט זיך שוֹין זיכער נישט צוריקי
קערן, אוּן איצט אין ער, מרדכי מאקקוּס, שוֹין װידער א
פּראָסטער העבּרעאישער לערער, װאָס זיצט אוּמזיסט אין דער
תּפיסה:

-- אָבּער פארװאָס האָבּ איך הַזוֹי טרוֹיעריק ליב אָט די
מענטשן ? אוּן פארװאָס ווילט זיך מיר אזוֹי זיין זיין גאֲרי
נישט נישט טוענדיק, װי עס איו דאָ די לבנה אוֹיף דער
וועלט, כאָטש זי טוּט אוֹיךְ גאָרנישט+

- מסתמא איו דאָ אין אָטאדער װעלט נאָך א װינקל
אזא װאָס מען פאלט אין אים אריין צוּפעליק אוּן דעמאָלט
איז מען בֹּאמת, אָבּער קיינקר װייסט עס נישט+ /

-- מיר, אָטאָדי, װאָס לאכן קײנמאָל נישט: מיר, װאָס
מיר שמייכלען האָבנדיק טרערן אין די אוֹיגן, --ואוּ זיינען
מיר עס געלייטערט געװאָרן! אוּן פארװאָס קוּמט עס אוּנז
אומזיסט אזויפיל גליק! אוּן פארװאָס זאָלן מיר שטארק געֹי
ניסן פונם טרויער, בּעת מאנכע גײען ארום פארשמאכט, וילן
זיך פּייניקן און קענען נישט, אוֹן זי פארדארבן, ווען זי
טוּען גאָרנישט, הא וּ

ער איז אראָפּ פוּן נאָרע, צוּגנעשטעלט דאָס בּענקל צוּם
צוּגעשמידטן טישל בּיים ואנט און ארוֹיפגעקראָכן, װהָס טוט
זיך, אייגנטלעך, דאָרטן, אוֹיף יענער זייט! -

עס איז געלעגן דער טייך סאמע בּיי דער תמיסה,
א בּלויער, א בּלוֹי-טרויעריקער, וי ער. דער העבּרעאישער
לערער, נאָר דאָרטן ווייטער האָט געגליט די געגנט אין דער
זוּן עס האָבּן זיך גערוֹיכערט די בּערג ארום שטאָט, ארוּמי
געקלעפּט מיט שווארצגרויע סאָלדאטן צוּפוס אוּן אוֹיף פערד:
|א שטוֹיב האָט זיך געקנוילט אוֹיף די װעגן ואו אמאָל האָט

36 | | משה קולבאַס

| עס אריס געטאָן די ערד, מענטשן דאָרטן זיינען פלוצלונג אוּמי
געפאלן, איבּערגעקוליעט זיך, אקער געטאָן זיך אין זוּמם
מיטן פּנים ארוֹיף אוּן אין בּלאָטע, אוּן שוֹין פארבּלירן אוו"
טעמפּע קלעפּ, װי גרוֹיסע כוואליעס, זיינען אומגעשװאוּמען
פון די בּערג איז מען אראָפּ אין געדיכטע מחנוֹת, פארפאלן.
געװאָרן אין קנויליקן שטוֹיבּ אוֹיף די װעגן אוּן, דאכט זיך,
שׁוֹין מער נישט ארוֹיסגעקוּמען פוּן אים,

מרדכי מארקוס אין אוֹיף גיך אראָפּ פוּן טישל א בּאנו
מענער פוּן עפּעס װיכטיקס, װאָס איז אים פלוצלונג אָנגעשװאו

- מען פאר די אוֹיגן:

גאָ, עס זיצן אוּן פּייניגן זיך מענטשן לאנגע, לאנגע
יאָרן אוּן קענען נישט דערגיין דעם סוֹד פוּן דער װעלט. זײ
זיצן ערגעץ אין דער פינסטער, קיינער רעדט צוּ קיינעם נישט
אוּן זיי ווארטן. פּלוּצלונג קוּמט עמיצער אָן אוּן זאָנט: הערט,
איר האָט נישט װאָס צוּ ווארטן. הערט, צדיקים, איר זייט
אוּמזיסט געװען די לאנגע יאָרן צדיקים, - עס איז גאָרנישט
גישטאָ.

ער האָט זיך שטארק דערפוייט פּוּן דעם, מרדכי מארקוס,

- אָט דאָס הייסט שכר, אָט דאָס הייסט בּאלוֹינונג
פאר צדקות!

אוּן ער איזן צוּגעלאָפן צוּ דער נאָרע מיט א ווארעמער
צאפּלעניש אין הארצן, ארוֹיסגענומען פוּן צוקאָפּנס א העפט,
צו װעלכער עס איז געװען אָנגעהאָנגען א בּלייער אוֹיף
א שטריקעלע. ער האָס זיך שנעל אװעקגעזעצט צוּם טישעלע:
: - עס איז גאָרנישט נישטאָ. איר, בּטלגים אייגע, 8,

איר,, װאָס איר האָט אוֹי לאנג געווארט!ן |

,עס איז גאָרגישט נישטאָ"

... אָט אזוֹי, שוֹין פוּן כּמה יאָרן, זיצן זי די אלטינקע
צען בּטלנים פערטייעטערהייט אין שוּלעכל אוּן האָרכן, און
שווייגן: אין טיפער טונקלעניש בּאװעגן זיך קוֹים די קוּרצע ‏
צען שאָטנדלעך: עס ליגט דער הימל אין די פענסטערלען

פי אל ט אנ 37

שווער, װי א בּלויע שטיק איין: ער אָטעמט קאלט אריין אין
די בּערד אוּן נעמט ארוּם מיט שרעק זײערע גלידער די אויסי
געדייווערטע:

וויי, עס איז שווער דאָס ריידן אוּן איבּעריק, װייל עס
ליגן שׁוֹין די צוּנגען אין מוֹיל טרוּקן, װי בּלעטלעך ליים:
אמאָל האָט דער שווייגער רי בּרכיה בּיי דער גסיסה צוּגעזאָגט:
ער װעט קוּמען פוּן דאָרטן מוֹדיע זיין, װאָס עס איז װאָר
אין די ועלטן אוּן װאָס עס איז פארבּלענדעניש. זיצן זיי פאר.
וואקסענע, מיט די קעפּעלעך אריינגעזעצט אין די פּלײיצעם,
אוּן זי ווארטן אוֹיף אים, אוֹיף דעם אוּמעטיקן שליח.

קיינער קוּמט נישט.

פארביי פענסטערל פאלן אראָבּ שטערן -- א צייכן, או
עס טוט זיך דאָך עפּעס װאָס ארוּם אוּן עס איז נישט שטיין ‏
געבּליבּן דער גאנג פוּן די װעלטן.

עס האָבּן זיך צעשאָקלט די קליינע צדיקימלעך מיט
התלהבות, איטליכער אין זיין װינקעלע, נישט געקוּקט איינער
אוֹיף דעם אנדערן אוּן געשטאַרקט זיך נישט ארוֹיסצוּריידן
א װאָרט. אָכּער, עס האָט נישט אוֹיסגעהאלטן צוּם סוֹף, ר' גיםי
פּעלע פוּן זשאמוּט, ער האָט אָנגעהוֹיבּן שטילערהייט צוּ זיך
װיידנדיק: |
-- אָ, איר זעט דאָך שוֹין לכתּחילה דעם טעוּת. עס
איז געגעבּן געװאָרן דעם מענטשן דער חוּש הראיה, -- ער
זעט די װעלט אין אירע פארבן, אָבּער, ער װייס נישט, אוֹיבּ
עס איז דאָ אָ גאָט אוֹיף דער װעלט. עס איז אים געגעבּן גע*
װאָרן דער חוּש השמיעת, - ער פארנעמט ארוּם זיך קלאנגען
אוּן נגונים, אָבּער ער מיינט, אַז די װעלט אַליין איז אניגוּן
ער האָט דעם אוש המשוּש - בּאטאפּט ער זיך אוּן באטאפּט
די וועלט, ער פילט צוויי וועלטן און האָט נישט קיין השגה
פון ביידע, אצינדערט, אז ער האָט שׁוֹין די פינף חוּשים, אי
ער טאקע תּוֹפס דעם סוֹד פוּן דער בּאשעפעניש אנדערש, אָבּער -
צי דען איז עס די רייעע װעלט! הא, איו עס גישט פֿארי
בלענדעניש זּ | |

8 | משח קולבאַס

אוּן עס װערט שטיל אינם שולעכל: דער נר תּמיד בּרענש
אין זיין גלעזערנעם עלמערל, װי אגשמה. עס קוּמט אוֹים,
װי מען געפינט זיך אוֹיף דער ריינער װעלט, ואוּ די שאָלעכצן
זיינען אָפּגעפאלן. נאָר מיטאמאָל שפּרינגט אוֹיף ר' שמעיה
רייסענער פוּן זיין פינסטער. ווינקעלע ארוֹיס, אוּן מיט די פוֹיסטן
אינדערהויך שרייט ער אוֹיס מלא פארבּיטערונג {

- זעס, איך בּין דאָך נישט מסכּים מיט די שארפע
מוֹחוֹת אוּן איך זאָג זיך אֶפּ אינגאנצן פוּנם שכל מיינעם, עס
װערט געבּאָרן א קיגד אָן פערשטאנד: װצס בּאטייט עס!-- עס
בּאטייט, אז איך נעם אריין דעם שכל אוֹיף אָט דער ועלט.
היינט װי אוֹי קאָן איך מיט א כלי, װאָס איז געמאכט גע.
װאָרן פוּן וואסער, שעפּן וואסער? ר הו |

אוּן ר' בּערעלע פון לונינעץ, װאָס איז געלעגן מיטן
קאַפּ אָנגעשפּארט אוֹיפן שטענדער, װאָס פין זיין אָפענער
בּרוּסט האָט ארויסנעשלאָגן די בלייכקייט פוּן פארן טוֹיט, האָט
אוֹיך אָנגעהוֹיבּן זינגענדיק צוּ זיך, מיט פערמאכטע אוֹיגן:

-- אָ, איך בּין דיך משיג, רבּוֹנוֹ של עוֹלם, מיט דער
הויט אוּן מיט די שפּיצפינגער מיינע, נעם מיך אריין אין שטוּבּ
צוּ דיר אוּן צי ארוֹיס פוּן מיין לעבּן די נשמה. װי מען ציט
ארוֹיס א שפּענדל א פערשטעכעכץ, צוּ װאָס דארף איך בַּאמת.
האָבּן די נשמה, רבּוֹנוֹ של עוֹלם;

אוּן 2;ס װערט װידער שטי?ל, אלע קוּקן מיט צונע-
שלאָסענע אויגן, עס אין אָט אָ די שטילקייט, װאָס האָט אין זיף
קיין אָטעם נישט. נאָר אָט שלייכט ארוֹיס פוּן הינטערן אוֹיוון
ר' אברהמל בּעל' תּענית, א בּאָרװעסער, א פארשלאָפענער, די
קאפּאָטע אוֹיפן הוֹילן לייבּ פונאנדערגעשפילעט; ער שטעלט.
זיך אָפּ אנטקעגן ר' בּערעלען, קוּקט אוֹיף דעם פארשמאכטן
קאָפּ זיינעם, װאָס ליגט אוֹיפן שטענדער, אוּן אוֹיף דער נאָז,
װאָס בּלי כט פוּן דער פינכטער. ער שמיײכלט ארײן איןדעם
בּלאָטיקער ציגנבערדעלע זיינעם, אוּן קראצנדיק זיך פוּן פאר-
געניגן זאָגט ער

בּערעלע, איך װעל גאָרגישט נישט פאָן אוֹיף דער וועלט, ‏

ס 8נ טאג 39

גישט טוּענדיק בּליען דאָך בּוֹימער, נישט טוענדיק ואקסן
דאָך קינדער, כ'וועל זינגען, װי א פייגעלע, אוּן ס'וועט מיף
גוּט זיין. כ'וועל עסן, וי א װאָראָנעלע אוּן װעל זאט װערן
פּרנסני כּכֹּלב וכעוֹרב. גאָטעניוּ! מיט א בּגד איז מיר גוּט אוּן
אָן אבגד איז מיר גאָך בּעסער, מיט אן אשה איז מיר גוּט
אוּן אָן אן אשה איז מיר אודאי גוֹט----- גאָטעני, גאָטעגי}

אוּן ער גייט אזוֹי אװעק מיט א נאקעטן ליב איבערן
פינסטערן שולעכל, רייבּט די הענט פוּן פרייד אוּן מיט טרערן
אין די אוֹיגן זינגט ער אוֹיס זיין לויבּ-געזאנג צוּ דער װעלם.
פארביי טיר גייט ער דורך אוּן האָרכט זיך צוּ, אפשר װעט
קוּמען דער, װאָס װעט אן ענד מאכן צוּ די ספקות עס ליגט
אין פּאֲליש א שרעקלעכע שטילקייט. ר' אברהמל װערט אנט.
שוויגן אוּן פּאװאָליע נעמט ער זיך אָפּרוּקן צוריק צוּם הינטערן
אויווען צוּ. אין דער פינסטער הערט זיך, װי עמעצער װיינט
בּיטערלעך אין זיין ווינקעלע. עס איז פאר עמעצן קלאָר ופי
װאָרן מיטאמאָל, אז די פּיין פון די קאלטע עוֹלִמוֹת איו שוֹין
צוגעשוואוּמען בּין צוּם לעצטן ברעג פון דער נשמה און קיין /
ענטפער אין נישטאָ. עס טוט א פאל א שטענדער אין דער
ערד. ר' גימפעלע זשאמיטער שטייט אוֹיף א פערציטערטער,
- פוּל מיט טירוּף אין הארצן, ער שפּרייט אוֹיס די העגט:

- איך זאָג אייך אָן, מוֹרי ורבּוֹתי, אז כ'וועל שוין בּאלז
אָנהייבּן לעסטערן גאָט!

קיינער רירט זיך גישט. די אוֹיגן איבּערגעקערטע אוֹיף /
אינעװייגיק' שטוּמען, אוּן אזוי פארגליווערט ליגן זיי איטליכער
אין זיין פינסטערניש, װאוּ ער איה ר' גיממעלע ועצט זיף /
אראָפּ פארחלשט, אָן כּוֹחוֹת עפּעס צוּ טאָן, אֶבֹּלֶר עס גאָגט
אין אים נאָך אַלןץ די בּענקעניש: מער וארטן, גאָטעניו, קאָן
מען שׁוֹין גישט,

אוּן עס דערהערט זיך א ווייכער קלאפן אין טיף, קוים
קוֹים צוּ הערן קיינער רירט זיך נישׂט, מע קלאמט, זײ זיצן
אָן אן אָטעם און קוּקן צוּם טיר צוֹ, |

}טגפע‎ -

48 משה פולבאק

עוּן מימאמאָל טוּען זיי זיך א רייס ארוֹיס פוּן די וינ
קעלעך, לויפן אָן אן אָטעם צוּם אריינגאנג צוּ, דער נר:תּמיד
אינם עלמערל צאנקט. זיי שטייען איינע אוֹיף די אנדערע אוּן.
קוקן, קוּקן. שא, עס עפנט זיך פּאמעלעך די טיר, די שװערפ.
ח' זכריה קוּמט אריין א פערשנייעטער, אין א לאנגען פּעלץ, אוּן
מיט א שטריק ארוּם די לענדן. ער האלט א לאמטערן אין האנט
אזּן קוקט מיט קאלטע אוֹיגן אוֹיף די י צדיקימלעך.

ר' זכריה שווייגט. |

אוּן ר' אבּרהמ'ל בּעל-תּענית, װאָס שטייט נעבּן טים דער
ערשטער, הוֹיבּט אים אָן שלעפּן פאר אן ארבּל:

-- נוּ, זכריה? ‏ /

אוּן ר' זכריה ענטפערט: |

--- איך בּין געקוּמען אייך זאָגן, בּרידער: עס איוז
גאָרנישט נישטאָ |

-- װיו!

- עס איז דאָרטן גאָרנישט נישטאָ. קיינער האָט מיך
נישט בּאגעגנט, נישט גאָט אוּן נישט עמעצער, װאָס האָט אן
אָנבּליק אוֹיף גאָט. איך בּין געגאנגען אוֹיף די פּוּסטע פעלדער
פוּן. איין װעלט אין דער אנדערער. כ'האָבּ קיינעם נישט אָנגע.
טראָפן, אוּמעטוּם איז װיסט אוּן לעער. בּרידער, איך זאָג אייך,
עס איז שוֹין דעם לעבּעדיקן א סך בּעסער פאר דעם טוֹיטן

== == -- -- זיי האָבּן שׁוֹין מער נישט געפרעגט,
איטלעכער האָט זיך שווייגעװודיק אוּמגעקערט צוּ זיך, אין זיין
טונקעלן װינקעלע, ער האָט דאָרטן אוֹיף גיך צונוֹיפגעפּאקט
דאָס פּעקעלע זיינס אוּן שטילערהייט ארוֹיסגעגנבעט זיך פונם
שולעכל,

אוּן קיינמאָל, קיינמאָל האָבּן זיי זיך שוֹין מער נישט
געטראָסן, די צען פערשעמטע צדיקימלעך".

עס איז. אים גרינגער . געװאָרן, + װי א שווערע זלירנש -
פינסטערניש װאָלט ארוֹיסגערוּנען פוּן דער נשמה. ער איוּ.
געשטאנען אין מיטן חדר מיט צוּנעשלאָסענע אוֹיגן אוּן זיך

8 צנ טצונ 14

צוּגעהאָרכט צוּ דעם, װאָס עס װערט נאָך געטאָן בּײי אים
איגעװעניק עס איז געװען, װי מען װאָלט אוֹיפגערירט אין
אים א נעסט, װאָס האָט געדארפט פארגעסן אוּן הינטערן טיר
האָבּן זיך אָפּגערוּפן ‏ די געפּרעסטע, שטיימע טויט פונם"
וועכטער. -

עס איז שוֹין, װייזט אוֹסם, געװען שפּעט אינאָוונט.

אױיבּן,, בּיים זייט, אדוּרן דאָס פירקאנטיקע שטיקל בַּטוי
האָט זיך פערקלערט ארינגעגאָסן די לבנה, װי א שטילער,
ווייכער געזאַנג פוּן אן אנדער װעלט. ער איז ארױפּגעקראָכן
אויפן טישל, איפגעהויבּן זיך אוּן אריסגעקוקט אדהרכן
פענסטערל:

עס האָבּן געשטוינט, דאָרטן װייט, די בּערג אין שיין
פוּן דער לבנה אֶן אמינדסט װוינטעלע. מתים מיט פערבּויגענא
קני זיינען אויף זיי געלעגן צעװאָרפן אוּן עמיצער איז ארומ.
געגאנגען אויף די בּערו, איבּערגעקערט די הרוגים אוּן זי
געטוּפּעט מיט די פיס,

מרדכי מארקוּס האָט זיך פוּן דעם אָפּגעקערט, איז אראָם.
געקראָכן פאָרזיכטיק פוּן טישל אוּן אין עפעס װידער פאר.
טראכטערהייט קוים ארויף אויף דער נאָרע. עס האָט זיך דער
קְאָפּ בּיי אים אויסגעלייגט אוּן ער האָט אָנגעהױבּן קלערן, װי
דער שטייגער איז, װי זיין שטייגער איז געװען

אוּן נאָך לאנגע װאָכן זיינען אריינגעקוּמען צוּ אים אין
קאמער מענטשן עטלעכע, װאָס האָבּן שוין געקוקט אויף אים
פריינטלעך. מען האָט אים ליב בּאקוּמען. אוּן מרדכי מארקוּס האָט
גענוּמען דאָס פעקעלע אוּנטער אָרים אוּן איז געגאנגען. אין דעם
גאקעטן, טוּנקל-בּאלויכטענעם קאָרידאָר איז ער געבּליבּן שטיין
האָט ער, אייגנטלעך, נישט װאָס צוּטאָן דאָרטן אין דער שטאָט
אין ער האָט זיך אויסגעקירעוועט פאװאָליע צוּ דעם ריכטער
זיינעם, ‏ צי.. דעם. גוטינקן. פולינקן .- סטודענט: -

- אין טוּרמע זיצן פרייוויליק קאָן מען נישטוּ

- אה גי

--- גיין ! | |

אוּן בּיים טיר קערט ער זיך אוּם צוּם ריכטער נאָם-
אמאָל מיט א פּנים פוּן א פערפאלענעם. ער שטרעקט אים אוֹיס
די פּוּלע, ווייכע, ווייסע האנט זיינע אוּן ער זאָגט צוּ אים מיט
א שמייכעלע:

-- איר פערשטייט, עס איז געװען בי מיר א צושטאנד
פון טראנס, װאָס װעט זיך שוֹין זיכער, זיכער נישט צוּריקי
קערן. אָבּער איך האָבּ שוֹין װידער דעם פאָרגעפיל, או זי
װעלן צוּ מיר קוּמען, זיי װעלן מוּזן צוּ מיר קוּמע, די
אָרעמעלײיט, איר פערשטייט ?

עס איז געוען אביסל צוּ שווער צוּם פערשטיין.

א ו מ א 3 3

מאס 3

= - איז ארויסגעפלויגן א גרויער פויגל, זיך א צי געמאָן
א פאַר מאָל נידעריק איבּער די פעלדער אוּן פינסטער אוֹיס.
געשריען. דערנאך האָט ער זיך אוּמגעלומפּערט אװעקגעלאָץ.
גישט צום הימל, נאָר װייט, װייט אויבער די לאָנקעס צוּ
דעם עק מוּטנעם פּליין, דער געדרייטער, מאָגערער טייכל איז
מיטאמאָל שטאר אוּן בֹּלוֹי געװאָרן, בּאלד װעט זיין א שטוּרעם,
א װאָלקן,. א בּרוֹינער אוּן א לאנגער, איז ארויסגעקראַכן פוּן דער
זייט אוֹן מיט הייסע, אראָפגעהאַנגעגע ‏ שמאטעס געשארט
מפאמעלעך איבער די מאַנערע בּוימער, פּלוצלונג האָט אװינט
אויס געטאָן דעם געגוט, ער האָט פארקאשערט די צװיגן
פּוּן די דעמבּעס און צוּ די יוננע אָלכעס האָט ער זיך צױ
געכאפּט, צעדרייט די און צעבױיגן בי צו דער ערך. די
כמארע, שוֹין א געפּאטלטע אוּן א הייסע, האָט אָנגעהויבּן ארומ.
נעמען אלץ, ס'האָבּן זיך פון איף אָפּגעטײלט אָנגעלאָדעגע
שטיקער װאָלקן, אָפּגעשואוּמען אוּן פארקלעבּט די קוּסטעט, די
גראָבּנס אוּן די לעכער פון די ברעגעס טייך. עס האָט זיך
ארויסגעגאָסן א בּליץ, קָרוּם, מיט א שארפן קאנט. דער ואלף
הינטן װאָט זיך אוֹיף אן אויגנבּליק פונאנדערגעעפנט מיט
א פייכטן,, מוראדיקן שלונג, װאָס איז געווען אָנגעשטאָפּט מיט
פאראיאָריקע בּלֶעטער, מאָך און איבערגעקערטע בּוֹיִמער. עס
איז אין אים אריינגעפאלן אדונער אוּן ער האָט זיך צוּגע.

484 משח פולבאַ? ‏

מאכט. דערנאָך האָט מען אים. געפירט, דעם דוּנער, א בּרייסן,
א געבּונדענעם ערגעץ אוֹיף א שווערן װאָגן. גראָבּע טראָפנס
האָבּן אָנגעהוֹיבּן שפּרינגען מיט א געקלאפּערײ איבּער די
בּלעטער. אוּן עס האָט זין אָנגעהוֹיבן-

א א א א אס אי אי אי א א א א אט

דער פּראָלעטאריאט האָט צוּנוֹיפגעשטייפט דעם רימען
ארוּם בּוֹיך אוּן איז אכט אזייגער געגאנגען אין שטאָט-טעא.
טער. ער איז געקוּמען אין מאסן. ער האָט דאָרטן פערנוּמען
כוואליעווייז דעם פּארטער, די לאָזשען אוּן די גאלעריע ביז
עס האָט שוֹין פערשמעקט דאָרטן מיט שטיוול, מיט ליב אוּן
מיט פּעלץ. אוּן ער האָט זיך צוּגעגרייט האָרכן אוּן האָרכןף

אוֹיף דער בּינע צוישן בּאלויכטענע שווערע פאָרהאנגען
אוּן רוֹיטע טישן איז געשטאנען א פינקלענדיק זילבּערן גלעי
קעלע. נוּר א גלעקעלע.

אוּן טיף אין זאל איז געװוען פינסטערי

דער פּראָלעטאריאט האָט שווער א קער געטאָן מיט זיינע
טוֹיזנט קעפּ, די צעװאָרפענע אוּנטן אוּן אוֹיבּן, אוּן ער האָט
זיך צעשושקעט שווער, שׁווער װי א װוינט װאָלט ארוּמגעגאנגען
צווישן בּוֹימער. |

אוּן זע, דער מאָגערער קליינבּירגער איז אוֹיך ארייןף
ער האָט זיך פערקליבּן אין א װוינקעלע שטיל װי גראָז אוּן
ארויסגעפּינטלט פוּן דאָרטן אין דער טוּנקלעניש מיט זיינע
טשוועקלדיקע אויגן. אוּן ס'האָט זיך אוֹיך אריינגעכאפּט אינם
געדרענג דאָס שווארצבּערדלדיק לאנג יידל, װאָס איז אנוּמלטן
געשטאנען צוּגעקעלפּט צוּ אואנט אוּן עס איז געווען דעמאָלט
אוֹיף אים א רחמנוּת, װאָרוּם עס האָט דעמאָלט אוֹיסגעדוּכט,.
אז ער װעט שוֹין אוֹי אָפּשטײן דעם גאנצן לעבּן זיינעם.
אוּן אלץ איז אין דער--פינסטער אנטשוויגן. געװאָרף

עס האָט זיך אָנגעהויבּן מאסע.
| = זי האָט געקוּקט, די מאסע, פאָרזיכטיק מיט די טוֹיזֹ5
טער אוֹיגן, טאָמער יל מען איר עפּעס בייו טאָן, שלעכטס

טאָן, זי האָט געצאפלט מיט אירע מענטשן אין די קאָרידאָרן
פוּן שטאָט-טעאטער אוֹן די הענט אירע, די לאנגע אוּן, האָ.
ריקע, װאָס האָבּן שוֹין געציטערט. האָבּן זיך דערווייל געשצע.
מעט אָן די בּאריערן. דאָס שווארצבּערדלדיק יידל איז געזעסן
ערגעץ בלייך מיט א שרעק אין די קני, װי איינער, װאָס
דערפילט פּלוצלונג דעם טויט, נאָר ער האָט שׂוֹין נישט געקאָנט
א ריר טאָן מיט א גליד דאָרטן אין דער פינסטער.
| = שטיל, אוּן שטי, | |
די מאסע האָט אוֹיף זיך געקראָגן צוּליבּ עפּעס, א רחמנוּת
א זיסן, זי האָט געװאָלט װיינען אוֹיף אירע לייד. אוּן קעפ
האָבן זיך שוֹין טאקע אראָפּגעבּויגן, אוּן מאגכע האָבּן שוֹין
אפילן געהאט טרערן אין די אויג, גאָר זי האָט זיך אוּמגץ.
ריכט דערפילט טיף גליקלעך אוּן עס אויסנעלאָזן ערגעץ הוֹיך,
אוֹיבּן אוֹיפן גאלעריע מיט א געלעכטער גאָר.
-- העי דוּ, חבר, װאָס לאכסטו ?.. וצָס איז דער גי
לעכדערז |
| האָט זי זיך דעמאָלט ווילך אויפגעבּראכט, געטופּעט מיט
די פיס. אוּן 2ס איז שוֹין געזעסן אין אירע אוֹיגן טירוּף און
בלוטדורשטיקייט, מען האָט איר אָפּגענארט אוּן זי זוּכט נקמה,
עס האָבּן א בּלאנק געטאָן די ווייסלען, וי איבּערגעװאָרפענע
גוטע שטיינער אין דער פינסטער. נאָר. נאָר זי האָט זיך שוֹין
גערואיקט גלייך די מאסע. זי האָט נאריש אוֹיפן שטעל גנ.
שמייכלט, װי א תֹּם װוצָס פארשטייט גאָרגישט,

אוֹיפן בּינע זיינען ארוֹיף חברים. די מצסע האָט שטרענג
געקוקט. און בּאקוּקט חברים אין לעדערנע קורטקעס. אין
שטיוול, בּערד. מישע אין דער פוּלער קאוואלערישער אוּניפאָרם
האָט זיך אוועקגעזעצט סאמע בּיים גלעקל. ער האָט אוּמרוּאיק
בּאקוקט די איבּעריקע, װאָס האָבּן זיך לאנגזאם אוֹיסגעזעצט
אוֹיף די טישן, אוֹיף די בּענק. װאָס זיי האָבּן פערלייגט א פוּס
אוֹיף א פוס און מיט קאלטע שמייכלען אוֹיף די ליפן שארף
עפעס אריינגעקוקט אין דער טוּנקלעניש, װאוּ ס'איז געזעסן

ס א נ ט א6ג 45

46 +. : פשח פולבאק

זי, די. מאסע. אוּן ס'איז געװאָרן שטילער, שטילער אוּן מאָדנע
אימהדיק.
מישע האָט זיך אוֹיפגעהוֹיבּן, גראָד אוּן שטייף. מיט
א בּלייך בּאלויכטענעם פּנים אריבּערגעבּוֹיגן זיך צוּ איר, צוּ
דער מאסע אוּן ער האָט אָנגעהוֹיבּן. ער האָט גערעט צוּ איר!
| -- דוּ, מאסע -- -- :
ער האָט גערעט אָפּגעהאקט מיט עפּעס אזוֹינע װערטער,
װאָס זיינען ארוֹיסגעפלוֹיגן פוּן אים אוּמגעריכט, װי שטיקלעך
שטאָל, אזוֹי װי א רעװאָלװער װאָלט געשאָסן. די מאסע האָט
עס איבּערגעכאפּט, אראָפּגעלאָזן די טשוּפּרינע די טוֹיזנטפאביקע.
אוּן זי איז געזעסן זי, די מאסע, װי א שעפּס.
אָ, זי האָט פאר אים מיטאמאָל אָפּשײ געקראָגן. טאָמער
װעט ער זיך בייזערן, מישע. אוּן מישע האָט זיך געבּייזערט,
נאָר נישט אוֹיף איר, די קײלערדיקע אוּן די האָרעפאשנעי
איר האָט ער אויפגעפאָדערט:
-- דוּ װערסט אויפגעפאָדערט, מאסע ! -- --
אוּן זי האָט אים געהאָרכט מיט אלע אירע האָריקע,
הארטע אוֹיערן, זי, װאָס איז געלעגן צונוֹיפגעקנוילט, װי
ווערים אין א קאָרע, ס'האָט ארוֹיסגעשריען דאָס פּוֹיערל, װאָס
איז געקוּמען אין שטאָט צוּם ראט פוּן די דעפּוטאטן, נאָר די
מאסע האָט אים איינגעשלונגען אוּן ער איז אין איר פארפאלן
געװאָרן אין דער טוּנקלעניש. קוּרצע שטערנדלען האָבּן ױן .
אָפּגעגאָסן מיט שווייס אוּן אוֹיגן, אוֹיגן זיינען ארומגעקראָכן,
וי גלי-ווערים אין א וואלד,
מישע איז אנטשוויגן געװאָרן, פּלוּצלוּנג. ער האָט זין
צוּריק אראָפּגעזעצט. די מאסע האָט ארוֹיסגערעװעט טעמפּ און
פוּן ארוּם, װי די געשרייען װאָלטן זיך אָפּגעריסן פוּן די
וװענט. די מאסע האָט ארוֹיסגערעװעט פוּן אלע אירע מיילער
אוּן די הענט אירע האָבּן זיך אוּנטן צוּנוֹיפּגעפּלאָנטערט אָן
אן אוֹיפהער אוּן מיט א פרייד אזוֹי געקלונגען, געהילכט פון
דער פינסטער: -
|-- = רטװאָלוּציע,. רעװאָלוציע!

- 8 א 3 ט 6 0 47

און שטיל, |
צוּם טיש מיט געמאָסטענע טריטעלעך איז צוגעגאנגען
דער נידעריקער רעדנער אין די גרוֹיסע גערעמלטע ברילן,
ער האָט שוֹין אמאָל בּיינאכט אוֹיפן פּאראד.פלאץ עפּעס שטארק
גּאפוילן די מאסע. דער חבר ר. ער האָט זיך אָפּגעשטעלט
|קאלט, א הוֹיב געטאָן דעם גלאט ארומגעראזירטן פּנים אוּן די
הענט פארלייגט אוֹיפן בּרוסט. דער חבר ר. האָט אָפּגעווארט,
אדורך די בּרילן האָבּן זיך ארוֹיסגעזען זיינע שוערע שווארצ.
אפּלען, װי בְּלוֹיער אייז. עֶר האָט געוארט אוּן דאָרט אין
דער פינסטער איז איבּערגעגאנגען אזא דינע, איידעלע קעלט,
די מאסע אין העשעדיק אנטשוויגן געװאָרן,

-- חבר, הער װאָס דוּ ענטפערסט דער בּורושואזיע!

אוּן ער האָט אָפּגעווארט, |

-- חבר, דו זאָגסט; איך שטיי מיט א מעסער אין האנט
און דוּ שטייסט מיט א מעסער אין האנט. עס אין קלאסנ.
קאמפּף ! נאָר דוּ בּיסט פוּן בייליק.פלייש אוּן איך בּין פוּן
זאָדיק-פלייש, אָבּער זע, מיינע װעט נעמען. בורזשואזיע, דג
גיסט ארום אוּן ארוּם, װי אגנב בּיינאכט אוּן איך קוּם דיף
אנטקעגן. איך שטעל דיר אויס מיין בּרוּסט: שלאָג! --- ווילסטג
גישט. פארװאָט װילסטו נישט? | |

זע, דוּ האָסט וייכע הענט אוּן מיינע זיינען הארטע
אוּן האָריקע, דערפאר הנָּסְטוּ א פּליך אוֹיפן קאָפּ אוּן איף
2 א פאטליע האָר. דוּ ביסט א געגעראל אוּן איך בּין איון,
דוּ גייסט אוֹיף מלחמה אוּן איך שטארבּ. דוּ ליבסט אוּן איף
בּין אייפערויכטיק. דוּ עסט און איך בּאצאָל, -- וויל איף
נישט! איצט אֹיז קלאסנקאמפּף! איך שטיי מיט א מעסער אין
האנט אוּן דוּ שטייסט מיט א מעסער אין האנט,

אוּן ער האָט אוֹיפגעהערט, אנטשוויגן געװױאָרן פארגלי.
װוערט, אוּן ער אי פּשוּט אזוי געשטאנען װי ער אין גי
געשטאנען. דאָרט אין דער פינסטער האָט עס אוֹיסגעזען, װי
א פייכטע הייל, װאו עס װערט אריינגעשריבּן מיט פאָספאָר
אוֹתְיוֹת אן אינהאלט, װאָס דארף פּאראייבּיקט װערן. עס האָט

48 משח קולבאָט

דאָרטן געשטיקט. מען האָט צוּנוֹיפגענוּמען אוֹיף די קני פויסטן,
הי שטיינער, אינם בּלוּט איז ארומגעגאנגען א טוּנקעלער זוּדי
װייל עמיצער מיט לאנגע, בְּלוֹיע פיגגער האָט געװּכט אוּן
געשטיקט פאר די טוֹיזנט האָריקע העלוער פוּן דער מאסעי
און זי האָט פארשצירעט די טעמפּע ציין אוּן געשויגן.

-- דוּ זאָגסט} װער בּיסטוּ,, בּוּרזשוּאזיע, װאָס דוּ מיינסט,
אז דוּ בּיסט גלייך מיט מירו איך האָבּ אוֹיסגעפוּנען די טייכן.
איך האָבּ געבּוֹיט די שטעט. איך האָב געמוֹיערט פאבּריקן
איך האָבּ אויסגעלייגט װעגן. איך האָג איבּערגעװאָרפן בּריקן.
= איך האָבּ אַרוֹיסגעשיקט צוגן. איך בּין געשװאוּמען אוֹיף די
-ימען, איך האָבּ געגראָבּן אין דער ערד. איך האָבּ געאקערט,
געפלאנצט, געזייט, געיעט אוּן דוּ!ּ -- װער בּיסטוּ, װאָס דוּ
מיינסט, אז דוּ בּיסט גלייך מיט מיר, נאָר זע, װאָס איך האָג
געבּוֹיט -- האָסטוּ געהיט, װאָס איך האָבּ געבּראכט -- האָסטוּ
געקליבּן, װאָס איך האָבּ געארבּעט האָסטוּ צוּגענוּמען, -- װיל
אִיךְ נישט, איצט איז קלאסנקאמפּף! איך שטיי מיט א מעסער
/אין האנט אוּן דוּ שטייסט מיט א מעסער אין האנט.

אוּן דעמאָלט פוּן צװישן די שטוּלן האָט זיך געלאסן
ארויסגעהוֹיבּן א הארטע, שווערע האנט, דאָרט אין יענעם אָרט,
ווֹאוּ ס'איז געזעסן דאָס שווארצבּערדלדיק דאר יידל. קײנער
האָט עס נישט געזען. זי האָט פאָרזיכטיק אנעם געטאָן דאָס
דארע יידל פארן לאנגן העלזעלע פוֹן הינטן אוּן אראָפּגעדריקט
אים לאנגזאם, לאנגזאם אוּנטער די שטוּלן, קוֹים אוּן פּאוװאָי
לינקע האָט זי אים דאָרטן ארומגעכאפּט פארן העלול אינגאני
צען אוּן צוּנעדריקט שטארק מיטן נאָז צוּם דיל, אוּן די אוֹיגן
פון דער מאסע זיינען געווען אָנגעהאָנגען אוֹיף דער בּאלוֹיכי
טענער בּינע. דאָס יידעלע האָט דערווייל ארויסגעשטעקט דעם
צוּנג, װאָס איז געווען גראָד הארט, װי א בּרעטעלע. אוּן ער
האָט זיך אוֹיסגעצוֹיגן מיט די געשטעקלטע פיס זיינע אוּנטער
די שטוּלן, די האנט האָט זיך דעמאָלט צוּריק געלאסן אוֹיםי
געהוֹיבּן. זי האָט זיך אװעקגלײיגט א שװערע אוֹיפן באריער
אוּן א ביסל צוּגעציטערטי /

פ אָנ טאָג 49

-- דוּ מאסע ! ווער איז ארוֹיס אין מדבּר בּוֹיען די פּירא=
מידן ?: װער האָט אויסגעטריקנט די זוּמפּן פוּן בּבל! װעמען
האָט געפירט פאניבּאל אוֹיף רוֹים? װער. האָט אויסגעבּוֹיט
לאָנדאָן ? פאריז ? בערלין ? מאָסקװע ! װער איז געגאנגען מיט ‏
נאפּאָלעאָנען אייננעמען די װעלט? װער האָט ארומגעצוימט
רוסלאנד ? װער האָט אויסגעטראָטן אירע װעגן! װער האָט
איר געכאָליעט די מאמע, די טײיערע?-- איך! אוּן איצט
וויל איך נישט. איצט איז קלאסנקאמפּף! איך שטיי מיט א מע
סער אין האנט אוּן די שטייסט מיט א מעסער אין האנט,

אוּן ער איז אראָפּ מיט זיינע קאלטע, געמאָסטענע-
טריטעלעך, אוּן דאָרטן אין זאל האָט עס געשויגן, װי אין?
א בּרונים, |

י50 = פשה לבאק

10 :
געסט, געשפּרעכן, געוויין א. אז, וו

רדכי מארקוּס איז געזעסן בּיים פענסטערל שטיל, װי א
א מרדכי מארקוּס איז געזעסן אָנגעלענט אוֹיפן עֹלג.
בּוֹיגן אוּן ער האָט נישט געטראכט. די געדאנקען, װאָס זיינען
-געווען פּלוּצלוּנג אָנגעקוּמען מיט חדשים צוּריק, װי שטאפעטן
-פון דער נשמה זיינער אוּן װאָס זיי האָבּן אָנגעזאָגט: עס האָט
-מיט איר עפעס פאסירט, -- זיי זיינען נישט פארהאלטן גע.
װאָרן. איצט דארף זי זיך, די נשמה זיינע, אליין בּאװייזן.
שָׂבּער עס איז שטיל בּיי אים אינעװײַניק. עס איז דאָרטן
שטיל, וי אין א הוֹיז, װאָס מען האָט זיך פוּן אים שוֹין לאנג
ארוֹיסגעקליבּן,

א װאָס איז עס!

עס שלעפערט אים. בּכלל האָט ער זיך דאָ אָפּגעשטעלט
-ציל אזא אָרט, ואוּ מען דארף זיך, דאכט זיך, צוּנוֹיפגעמען
אוּן מיטאמאָל שטארק אריבּערגיין, זיסט װװועט ער, מרדכי
-פארקוס, גאָר אוּמקומען,

-- אוּן װאָס טוּט זיך עפּעס אוֹיף דער װעלט!--פרענט
:דער פארשלאָפּענער מרדכי מארקוּס,
-- מסתּמא גאָרגישט,
-- אודאי -- --
ער האָט זיך אוּמגעקוקט,

1

,1

אוֹיף די טרעפּ האָט מען הוֹיך אוּן שטיפעריש געלאכט,

8 אנ ט אי 51

עס האָבֹּן זיך געבּוֹיגן די אלטע הילצערנע טרעפּ פוּן טריט,
װאָס האָבּן, ווייזט אוֹיס, איבּערגעכאפּט עטלעכע שטאפּלען צוּי
זאמען,. מרדכי מארקוס האָט זיך אוֹיפגעהוֹיבּן. די טיר האָט
זיך פונאנדערגעעפנט מיט א קנאל אוּן עס איז אריינגעלאָפן
דאָס יוּנג מיידל, די פולינקע אוּן קיילעכדיקע, די אייגענע,
װאָס האָט זיך געפונען בּיי די בּיטשקאָװסקיס אין הוֹיז, וען
פריילן גנעסיע האָט דאָרט געמאכט איר בֹּאווּך. א בּוּקעט בּעז
אין האנט. מישע האָט זיך בּאװיזן נאָך איר, רוּאיק אוּן
שמייכלענדיק, אוּן מרדכי מארקוס איז געשטאנען אין מיט
שטובּ פארשעמט אוּן צעטראָגן, האָט זיך ארוּמגעקוּקט אוֹיפן
צימערל, װאָס האָט אוֹיסגעזען, װי א שפּינגעװעג פאר פליגן
ער האָט געשמייכלט, דאָס לאכעדיקע מיידל איז שוֹין צוּגע*
לאָפן אוּן האָט אים אויסגעשטרעקט איר קליינע, ווייכע האנט:

-- כ'הייס סאָניע. שוֹין א סך געהערט פוּן אייך -- --

זי האָט אים ליבּלעך אָפּנעשטוּפּט, מארקוּסן, זי אין צו".
געלאָפן טאנצנדיק צוּ די פענסטערלען, געעפנט זיי אוּן אָפֹּ
געבּלאָזן מיטן מיילכל דעם שטוֹיבּ פוּן די שטידלען

-- האָט איר נישט א קריגעלע! א קליין קריגעלע!

ער האָט גלייך געשמייכלט. ער האָט געצוקט פאר איר
מיט די אקסלען.

זי האָט אוֹיסגעפוּנען א טעפּל א ליימענעם אין ווינקעלע,
אָנגעגאָסן אים בּיים עמער וואסער אוּן אװעקגעשטעלט אוי
דעם טונקל-בּלוּטיקן בּעז אוֹיפן טישל.

מישע האָט בּאטראכט דאָס בּוֹידימל, געשפּרײזט איבּערן
צימער אוּן איז געווען צוּפרידן זעענדיק, װי מארקוס איז
צעטראָגן געװאָרן פוּן זיינע געסט. ער אין צוּגעגאנגען צוּם
טישל, וא ס'איז געלעגן אָפן א ספרל אוּן אריבּערגעבּוֹיגן זיך
איבּער אים:

-- איוֹב? אוֹי, דער תּנ"ך איוֹב! -- האָט ער זיך
אויסגעקירעװועט צוּ מארקוסן,

-- יאָ, האָט מארקוס װי נישט פערשטאנען

אוּן מישע האָט צוּגעטראָגען דאָס תּנ"כל נענטער פאר

52 משה קולבאש

די אוֹיגן. ער האָט גענוּמען פּרוּבן זיינע אמאָליקע קענטענישן:
המ... זיי האָבּן אוֹיפגעהוֹיבּן זייערע אוֹיגן פוּנווייטנס
אוּן זי האָבּן איהם נישט דערקענט, האָבּן זי אויפנעהויבן
זייער שטים אוּן געװיינט. אוּן זײי האָבּן צעריסן יעדער מאן
זיין מאנטל אוּן זיי האָבּן געװאָרפן אש אוֹיף זייער קאָפּ צוּם
הימל. אוּן זי זיינען געועסן מיט אים אוֹיף דער ערד זיבן
טעג אוּן זיבּן נעכט אוּן קיינער האָט נישט גערעט צוּ אים
קיין װאָרט, מחמת זיי האָבּן געזען, אז דער װייטיק איז זייער.
גרוֹיס? -- זעסטוּ, האָבּ איך נאָך, הייסט עס, נישט פערגעסן
אוּן סאָניע האָט זיך פוּנאנדערגעלאכט,

-- אָבּער, אָבּער ס'איו דאָך איצט עפּעס א רעװאָלוציצ
אוֹיף דער װעלט?
-- נוּ יאָ. מען זאָגט: עס איז א רעװאָלוציע -- --
-- מען זאָגט, װאָס הייסט, מען זאָגט, אוּן דוּ ווייסש
עס גאָרנישט?
האָט מישע אוֹיף אים א קוּק געטאָן מיט זיינע שטארקע,
שווארצע אוֹיגן, :
מארקוס איז אבּיסל רוֹיט געװאָרן. ער האָט גאָרנישט
געענטפערט. סאָניעטשקע, װאָס האָט שוֹין געהאט צוּגעקליבן ‏
| דאָס גאנצע צימערל איז צוּגענאנגען אוּן האָט זיך אַראָפּג/.
זעצט צוּ מישען אוֹיף די קני, זי האָט אים ארוּמגענומען,
געוויגט זיך אוֹיף אים אוּן שטיל-שאלקהאפטיק א פרעג געטאָן
בי מארקוּסן ; |
= -- איר האָט אמאָל ליבּ געהאט, מארקוּס}
ער האָט אוֹיף איר אוֹיפגעהוֹיבּן דעם בּליק ערנסט אוּך
געענטפערט: ‏
| --- ניין.
---ג אָר נישט ?
== ניין, : :
-- װעל איך צוּנעמען בּיי אייך דעם בּעז.,
איז זי צוּריק אראָפּגעשפּרוּנגען מיט א געלעכטער, האָפ

2 אָנ ט אנ 53

ידוּרכגעטאנצט דאס צימערל און איז צוגעגאנגען נישט צום
בּעז, נאָר צוּם פענסטערל אוּן ארויסגעקוקט אוֹיף די בּיידע
שמאָלינקע געסלעך, װאָס האָבּן זיך דאָרטן אוּנטן געקרייצט,

-- כ'ווייס גישט, מישע. איך פערשטי דאָ גאָרנישט.
זאזוי האָט זיך צעווארעמט מארקוּס,. מיך אינטערעסירט עס
עפּעס לחלוּטין נישט. כ'װועל פּרוּבן אָפּווארטן, אוּן מיר דוּכט,
אז כ'בּין שׁוֹין דאָ איבּערהוֹיפּט אן איבּעריקער מענטש. װעל
איך זען. פארװאָס זאָל איך עפּעס פארגעמען אייערן א פרעמד אָרט !

אוּן זיי האָבּן געשוויגן. |

ער האָט זיך פּלוצלונג, װי איבערגעבּיטן אוּן ער האָט
זיך צוּגערוקט צוּ מישען: |

--- ווייסט ?! מיר געפעלט אָט אווֹי. מיר געפעלט אזא,
װאָס ליגט ערגעץ הינטערן אוֹיוון אוּן טוּט גאָרגישט אוּן דארף
גאָרנישט. דוּ האָסט מיך אפשר בּאדויערט, ווען דוּ האָסט מיך
געפונען אין אָט דעם בּוֹידימל! דוּ האָסט געקלערט: אן
עלנטער מענטש, מארקוס. אָבּער... אָבּער איך האָבּ עס ליבּ,
דוּ ווייסט נישט, װי איך האָבּ ליבּ, נוּ.. זאָל זיין דעם אוּמעט
פאר וועמען איך געפין זיך כּסדר גערעכט. אוּן אפשר דארף
מען מיר גאָר מקנא זיין, מישע, וייל איך בּין אפשר דער
גליקלעכסטער דאָ אין שטאָט, דוּ שמייכלסט;

-- ניין, ‏ איך שמייכל נישט,

איך גיב אֶפּ דער בּורזשואזיעץ מיין גאנץ אייגנס,
אָדעו -- דעם פּראָלעטאריאט. װאָס האָבּ איך פוּן מיין אייגנס?
דו װייסט נישט, װי עס אי גוּט צו זיין אן אָרעמאן אוּן צו
גיין איבּער די הייזער,

בּיידע האָבּן געשוויגן,

-- ווען איך כּין געווען גאָך א קליין קינד -- געדענק
איך -- בּין איך נאָכגעגאנגען די אָרעמעלײט. כ'האָבּ אָנגע.
קװאָלן פוּן די לייוונטענע טאָרבּעס, פוּן די צעקאָדערטע קאפטנס
זייערע אוּן כ'האָבּ געטראכט: כ'וועל גרוֹיס װערן, װעל איך
אומבּאדינגט גיין איבּער די הייזער. דוּ װייסט?! -- װייל אן

54 | משה קולבא?י

! אָרעמאן שטרייכט נישט אוֹי פוּל אוּנטער דעם מענטש. ער
איז נישט פאראינטערעסירט עס זאָל זיין א מענטש אוֹיף דער
| וועלט, |

-- נוּ, אוּן דער סוֹף?

-- דוּ מיינסט. זעלבּסטמאָרד? -- ניין, טוֹיזנט מאָל ניין.
וי אווֹי קוּמט עס צוּ דיר אוֹיף דעם געדאנק! כ'האָבּ ליב
אוּן אזוֹי ליב דאָס לעבּן מיט די אלע אָדערן מיינע. איך האָבּ
ליבּ די װעלט אָט, װי א קאלבּ. אוּן דעריבּער, מישע, דארף
איך גאָרנישט, דעריבּער פערשפּעטיק איך קײנמאָל נישט. אוּן
דעריבּער זיץ איך דאָ אוּן ציטער איבּער זיך, װי איבּער
א וואזע אזא אן איידעלע זי זאָל נישט צעבּראָכן װערן

סאָניעטשקע האָט זיך עס אָפּגערוּפן פוּנם פענסטערל,
סֹתֹּם אווֹי: |

אָבּער איר'ט געזאָגט, אז איר האָט קיינעם נישט ליבּ?

מרדכי האָט זיך אוֹיסגעקירעװעט דעמאָלט צוּ איר, צוּנ'ם
פענסטערל, זי. איז דאָרטן געלעגן אריבּערגעבּוֹיגן צוּם גאס
אוּן געמאכט צוּ אים מיט די פיס. מרדכי מארקוס האָט זיך
רוּאיק אוֹיפגעהוֹיבּן, ער איז רוּאיק צוּגעגאנגען צוּם פּאָליטשקע
בּיכער. דאָרט האָט ער אראָפּנענומען א שטוֹיבּיק שווארצגע-
בּוּנדן ספר'ל' אויפגעבּלעטערט אין אים און אָנגעהוֹיבּן פעט
אוּן קוּרצזיכטיק לייענען. סאָניעטשקע האָט עפּעס געקוּקט אוֹיף
אים מיט א מאָדנער נייגעריגקייט: |

,זע, דיין מוּטער אוּן די בּרידער דיינע שטייען אין
דרויסן אוּן װוילן מיט דיר ריידן. ער האָט אָבֹּער געגעבּן אן
ענטפער צוּ דעם, װאָס האָט אים געזאָגט: װער איז מיין מוּטער
אוּן װער זיינען די בּרידער מיינע? אוּן ער האָט בּאוויזן מיט
זיין האנט אוֹיף די תּלמידים זיינע אוּן געזאָגט: אָט אין מיין
מוּטער אוּן די בּרידער מיינע". אָבּער איר װייסט -- האָט ער
- צוּגעגעבּן, װי צוּ בּיידן -- איר װוייסט, ע ר האָט אוֹיך א טעות
געהאט. עס איז פאראן איין גרוֹיסע ליבּע צוּם זיין, צוּ דער

ט אָנ ט אנ 5

וועלט, א גרוֹיזאמע ליבּע, װאָס צעשמעטערט דעם מענטשן.
אוּן װער עס איז איינמאָל אוּמגעריכט געקוּמען צוּ דעם --
דער קאָן שׁוֹין נישט ליבּ האָבּן קיינעם נישט,

-- מאָדנע מענטשן זייט איר, האָט געזאָגט מישע, איה
רעט אוּן כ'פערשטיי גאָרנישט,. האלסט, אז דוּ בּיסט דער גליק.
לעכסטער מענטש, וילסט גיין איבּער די הייזער אוּן קאָנסט
נישט. מיין טאטע איז אוֹיך גליקלעך, ער האָט א פייפיאָל, בּיי-
נאכט זיצט ער בּיי זיך אין אוּנטערהייזן אוּן שפּילט פאר
א ליכטל בּיז עס הייבּט אָן צוּ טאָגן.. כ'פארשטיי נישט, װאָס
עס קוּמט דאָ פאָר בּיי אייך.. דוּ האָסט גערעט צוּ מיר,
מארקוּס, אוּן איך האָבּ נישט פערשטאנען.

אוּן דוּ, װאָס זאָגסטו? -- האָט מארקוּס געפרעגט פאר-
שעמט,

איך ?

= יאָ,

-- כ'האָבּ זיך קיינמאָל נישט פערטראכט אוֹיף דעם, אז
נ'װועל אוֹיךְ דארפן עפּעס זאָגן... כ'טוּ. כ'ראם דאָס פערד, מען
הייסט מיר, געהאָרך איך, האָט ער זיך אויסגעדרייט,

-- מישע, הא? מישע 11,

פוּן דרויסן האָט עמיצער ארויפגעשריען צוּם פענסטערל,.
סאָניעטשקע איז צוּנעלאָפן, אראָפּגעקוקט צוּם געסל צוּ, עס'
זיינען דאָרטן אָנגעקוּמען ליענאָטשקע מיט דעם נידעריקן חבר
ר'. ער, אינם וייכן היטל אוּן אין די האָרנבּרילן איז גע.
שטאנען איינגעבּוֹיגן, נישט אין שטימונג, האָט גערויכערט פוּן
זן ענגלישער ליולקע אוּן ער האָט דעם לאנגן האלז ארוֹים"
געצויגן צוּם בּוֹידימל,

-- א, דער חבר ר',

מישע איז צוּגעגאנגען צוּם פענסטערל. ער האָט אים'
לאכנדיק פארבּעטן ארוֹיף אוֹיפן בּוֹידימל, האָט אים דערבלפ

56 /. משה קולבאַק

אָנגעװיזן אָט אהין די ריכטונג צוּם גיין. דער חבר ר' איז
-שמייכלענדיק אוועק פאָראוֹיס, בּאווייזנדיק דעם וועג ליענאָטשקען.

אוּן מיט קליינע, גריילעך שטייפע טריטעלעך איז ער אריין
אוּן פוּן איבּער די בּרילן א הוֹיבּ געטאָן זיינע קאלט בּלוֹיץ
שווארצאפּלען אוֹיף מארקוּסן :

-- אחבר? -- ער האָט אויסגעשטרעקט מארקוסן די האגט.

-- ניין, |

-- ווער ? |

-- מיין פריינד, גראָד א קאָנטר-רעװאָלוּציאָנער,

-- ננּץ |

האָט זיך חבר ר' אװעקגעזעצט בּיים טישל מיט דער
יליולקע אין מוֹיל,

-- ער, דער קאָנטר.רעװאָלוּציאָנער האָט שוֹין אָפּגערעדט.
אוּן איצט פרעגט ער, װאָס זאָגן מיר, אוּנזער ,מעטאָפיזיק??--
האָט זיך מישע האלב-געוויצלט,

-- המ... האָט איר דאָ נישט א גלאָז וואסער?

סאָניעטשקע האָט אים צוּגעטראָגן וואסער. ער האָט אוֹיס.
:געטרונקען מיט איין שלוּנג, האָט בּאקוּקְט מיט אמאָדנער
צייגעריקייט דאָס שטיבּל ארוּם אוּן ער האָט זיך אוֹיפגעהוֹיבּן:

יאָ, מיר גייען ?

אוּן מארקוס האָט זיך דערפילט עפעס צוּ גרוֹיס פארן
:צימער. ער האָט זיך אוּמגעלומפּערט ארוּמגעבּלאָנקעט צװישן
זיי, אוּן זיי האָבּן זיך דאכט זיך, מיט אים געזעגנט. דער
יבר ר. איז געבּליבּן שטיין אנטקעגן מארקוּסן, האָט אים אָפּ.
-געמאָסטן אוּן אוֹיסגעצויגן צוּ אים א הארטע, דארע, לאנגע
האנט: | |

-- אוּן מיר, חבר, זיינען נאָר... נאָר רעװאָלוציאָנערן--

האָט זיך זייער זייער פריינדלעך געזעגנט, מרדכי מארקוּס
-איז געבּליבּן שטיין אינעװײיניק בּיים טיר א פארחושטער. ער
:האָט אוּמבּאוואוּסט איבּערגעשפּאצירט עטלעכע מאָל איבּער דער

צ 3 ט אנ 57

שטוב. אוּן איז געבליבן שוֹין אזוי א פערטערכעטער, א פער.
טראכטער שטיין בּיים טישל,

פּאװאָליע האָט ער זיך איבערגעבּויגן אוּן אריינגעשטעקט
דעם קאָפּ אינם בּלוטיקן בֹּעז. פּלוצלונג האָט ער זיך פאנאג.
דערגעװויינט. עס אין אים געװען װיסט אוּן פינסטער. אוּן אָט
דער מינוט האָט ער נישט געװאוסט, װאָס ער האָט צוּ טאָן.
- אוֹיבּ אזוֹר לוֹינט דאָך אים גישט בּכלל ארומצושלעפּן זיך
אָט אָ דאָ אוּמנישט. אוּן נישט װיסנדיק גאָרנישט. אוּן נישט
ווויסנדיק װאָס ער טוּט, אין ער צוּגעגאנגען צוּם וואנט אוּן
אָנגעצינדן דאָס קליין פאררויכערט לעמפל, װאָס איז א גרוֹיעס
געשטאנען אוֹיפן פּאָליטשקע פערוויקלט אין שפּינגעװעב,

דרויסן האָט שׁוֹין געשאריעט אוֹיף נאכט,

מרדכי האָט אויפגעבּלעטערט דאָס תּנ"כל איוב. אין דער
נצווייטער האנט האָט ער אריינגענומען דאָס לעמפל אוּן אין
מיט שטילע, פאַרזיכטיקע טריט ארוֹיס פונם שטיבּל,

זיין פּנים איז געװען אוֹיסגענעצט פוּן טרערן אוּן
ישטארק בּלייך, עס איז אים געװען, הי ער װאָלט עס איצט
-גענאנגען קלאָגן אויפן חורבּן פון דער ועלט,

דאָס שמאָלע, טונקעלע געסל אין געלעגן א לײדיקס אוּן
יא גאקעטט.

ער איז אראָפּ פוּן לאווע, אויפגעהויבּן דאָס לעמפּל אין
דער חוֹיךְ אוֹיף א הייזעריקער {שטים טיף:ויינענדיק גענומען
זאָגן פונם תנ"כל ארויס. |

תחילת האָט ער זיך איבּערגעשראָקן פאר דעם, װאָס ער
טוּט, נאָר עס זיינען אים מיט אמאָל פוּן ערגעץ אָנגעקוּמען
כֹחוֹת אוּן ער האָט אזוֹי אװעק געשפּאנט זינגענדיק אוּן
קלאָגנדיק, ער האָט געהאלטן פּערװאָרפן דעם קאָפּ, געשפּרײט
די הענס מיט דעם פאררויכערטן לעמפּל צוּם הימל און
גציטערלעך געוייגט,

58 + משה קולבאַ?

מענטשן האָבּן זיך בּאוויזן אוֹיף די שוועלן, -- געגלוֹיבּש
עס איז א לויה,

מען האָט ארויסגעקוקט דערשראָקענע פוּן די פענסטער,
איבּערגעשריען זיך, אוּן מען איז אים שׁוֹין נאָכגעגאנגען נישט
פערשטייענדיק, װאָס עס קוּמט דאָ פאָר. מענטשן זיינען אים
נאָכגעגאנגען. |

א גאס נאָך א גאַס,

אוּן בּיו שפּעט אין דער נאכט איזן ער אָט אוֹי ארוּם
געגאנגען, װי א לבנה-גייער איבּער דער שטאָט,

- צוּמאָרגנס האָט אים פריילן גנעסיע אריינגעפירט אין
שטיבּל א פארחלשטן אוּן. כּמעט אגעשטאָרבּענעם. ער האָט
געשויגן, זי איז געזעסן איבּער אים דעם גאנצן טאָג, גערעדט
צוּ אים אוּן געװאָלט אים, װי עס איז, פוּנאנדערװעקן אוּן
ער איו אוֹיף דער סאָפקעלע געלעגן קאלט, געקוּקט אוֹיף איר
מיט אוּמבּאוועגלעכע אוֹיגן אוּן קיין איין װאָרט נישט ארוֹיס"
גערערט,

8 אָנ טמ 8 5

6

11
מאָנטאָג

שָׂ י, אֹל -- -- --
אי סאיז געװען דער װאָכעדיקער מאָנטאָג, ווען די אָרעמע
לייט גײיען ארוֹיס איבּער די הייזער. דאָס מאָל זיינען זײי אין
מחנות ארוֹיס איבּער דער רעװאָלוציאָנערער שטאָט. דער ייך
מיט דער פייערדיקער בּאָרד, װאָס האָט אמאָל אין דער געָי
פאר געשפּרײיוט איבּערן שטאָט אוּן געשריען ,אילומינאציע",
האָט אוֹיך איצטער געשפאנט פאָרוֹיס מיט א גרוֹיסער טאָרבּע
אוֹיף די פלײיצעס אוּן מיט א בּעראָזעװען שטעקן אין האנט,
ער האָט אוֹיסגעזען, דער ייד, װי משה, װאָס פירט ארויס די
יידן פוּן מצרים,

אין די שמאָלע געסלעך צװישן די קרוּמע, טוּנקעלע
מוֹיערן מיט די אוֹיסגעדרייטע געוימסן האָבּן זיי זיך גע.
שטופּט. דוּרך די גראָבּע טויערן זיינען אריינגעקראָכן אין די
הויפן, אויסגעשטרעקט לאנגע, שטעקלדיקע הענט צוּ די
פענסטער:

-- גיט עפּעס א נדבה, גיט עפּעס א נדבה!

אוּן עס זייגען אראָפּגעפאלן המוֹציאס בּרוֹיט, צעקאדער.
טע שיך, צעלאטעטע בּגדים, כאָטש קיינער איז דאָרטן אוֹיבּן
אין די פענסטער נישט געשטאנען. אין די נעפּלדיקע געסלעך
האָבּן זיך געהוידעט די הוֹיקערס ארויסגעשטארטשעטע דורך
, אוֹיסגעמאָליעטע קאפּאָטעס, עס האָבּן זיך געצויגן העלזער

60 : משה קולבאַס

ארומגעבּונדענע מיט בֹּלוֹיע אָדערן אוּן פּארכעס א הינטער
היטלן אראָפּגערוּקטע בּיז איבּער די אוֹיגן
רי' אברהמל בּעל-תּענית, א בּאָרװעסער, מיט דער קאפּאָטע
אוֹיפן הוֹילן בּלאָטיקן לייבּ, האָט געשפּרײט די הענט אוּן פיס,
וי א שפּין ערגעץ אוּנטער א דאך, אוּן סטעסיע אוּן גגעסיע,
פארוויקלטע אין די פּאטשיילעס מיט די גרוֹיסע קניפּן אוֹיף
הינטן, . האָבּן זיך נאָכגעשלעפּט נאָך אים מיט די אלכאָװע
שטעקעלעך אין די הענט אוּן זיי האָבּן מיט די ליידיקע מי.
לער אָדער עפּעס געגעסן, אָדער געדאוונט:
די מחנות זיינען ארוֹיסגעקראָכן אוֹיפן ליידיקן מארק, זיי
האָבּן זיך אָפּנעשטעלט בּיי א געלן מוֹיער, אוֹיסגעצוֹיגן די
הענט צוּם גאניקל אוֹיבּן, אוּן די װײבּער האָבּן געשריען:
-- רעווקאָם, עסן!
אוּן דאָס גאניקל, ארוּמגעזעצט מיט קליינע בּלימעלעך,
האָט געבליט פאר זייערע הייסע בּלאָטיקע אוֹיגן, װי א גער.
טענדל, אָבּער עס איז דאָרטן געװען שטיל אוּן קיינער האָט .
צישט אָפּגעענטפערט.
-- רעווקאָם, עסן! א נישט שטארבּן מיר!!
- = אוּן דעמאָלט האָט זיך בּאוויזן אין פענסטער סאָניעטשקע.
זי האָט לאכנדיק אראָפּגעװאָרפן א צוּנוֹיפגעװיקלט פּאפּיר?
פּונקט סטעסיען אין פאטשיילע אריין. די אָרעמעלײט האָבּן
געקניט. די אָרעמעלײט האָבּן אָפּנעדאנקט אוּן זיי האָבּן זיך
אויסגעקירעװועט אוּן אוועקגעשלעפט זיך ווייטער. עס האָט גע-
שפּרײיזט דער ייד מיט דער פייערדיקער בּאָרד אוּן די מחנות
זיינען אים פריילעך שוֹין נאָכגעלאָפען אוּן נאָכגעהוּנקן אָ,
הײיליקער מאָנטאָג! עס האָט זיך װיינענדיק ר' אברהמל צע-
זונגען, ער האָט פארװאָרפן די האָריקע הענט אוּן ער האָט,
װי א בּאָק, צוגעשפּרונגען:
| = גאָטעניו, גאָטעניוּ, -
איך װעל גאָרנישט נישט טאָן אוֹיף דער װעלט,
נישט טוּענדיק בּליען דאָך בּוֹימער,
נישט טױּענדיק וואקסען דאָך קינדער.

טס אנ טאָג 61
איך װעל זינגען, װי א פייגעלע אוּן ס'וועט מיר גוּט זיין, -
איך װעל עסן, װי א װאָראָנעלע אוּן װעל זאט װערן.
פּרנסני ככּלב וכעורב, גאָטעגיו!
מיט א בּגד איז מיר גוּט /
אוּן אָן א בּנד איז מיר נאָך בּעסער,
מיט אן אשה איז מיר גוּט |
אוּן אָן אן אשה איז מיר אודאי גוּט -- -- --
גאָטעניו, גאָטעניוּ! |
אוּן די אָרעמעלײט האָבּן אריבּערגעבּראָכן די הענט אוֹיף
די אקסלען, האָבּן אוֹיסגעשטעלט די הוֹיקערס אוּן גענוּמען
האָטשקען זיך לאכנדיק אוּן װיינענדיק. אוּן זיי האָבּן אויפגץ.
לויכטן פוּן דער טיפער, טרויעריקער פרייד, װאָס עס אין דאָ
אין דער װעלט. עס האָט געבּרענט די פייערדיקע קאָלטענע-
וואטע בּאָרד, שטיוול האָבּן זיך אוֹיפגעהוֹיבּן אָן זוילן און
קוּליעס האָבּן צוּגעקלאפּט, װי קאָסטאניעטן:
-- פארװאָס לייכט גישט מאָנטאָג אוּן דאָנערשטאָג די זוּן
ליכטיקער ?
.= פארװאָס איז נישטאָ קיין מוּזיק אוֹיף די גאסן!
-- מיר װוילן נישט קיין שבּת, מיר דארפן נישט קיין
שבּת, מיר --- װאָכעדיקע יידן!
אוּן זיי זיינען, װי אסטאדע חזירים אריינגעקומען צוּריק
אין די גרויע געסעלעך אריין מיט געזאנג אוּן מיט געװיץ.
דאָרטן אין די ליכטיקע גאָרנס האָט מען אראָפּגעריסן די
גילדערנע פינגערלעך פוּן די הענט, די מאנען האָבּן אָפּנע.
בּיסן די אוֹירינגלעך פוּן די װוײיבּס אוֹיערן אוּן זיי האָבּן עס
געװאָרפן אדוּרך די פענסטער. אָבּער זיי האָבּן עס שוֹין נישט
אויפגעהויבּן, ווייף די טוּנקעלע, בייזע פרייד האָט פון זֵיי
ארויסגעלוֹיכטן. דער ייד האָט זיי געפירט, ער האָט מוֹרא.
דיק געהוֹיבּן די פיס איבּער די געסלעך אוּן זײי זיינען אים
נאָכגעגאנגען. זיי האָבּן זיך געװויקלט גליקלעלע אין די שמא.
פעס אוּן געלאכט אינעװייניק פוּן טרערן. אין בּיים ראָג פון
די צוויי געסלעך, װאוּ עס האָט זיך ארוֹיסגערוּקט דאָס בּוי.

62 משה קולגאַק

דימל איבּער זיי, װי א טוֹיבּנקלאפע, האָבּן זי זיך אָפּגע-
שטעלט. די אלע מחנוֹת זייגען אָנגעקוּמען, אוֹיסגעסדרט זיך,
און מיט די קעפ אוֹיף ארוֹיף צוּם בּוֹידים-שטיבּל גערופן .
צוּ אים ; |

-- קוּם ארוֹיס, איידעלער מענטש! קוּם ארוֹיס געזאלב.
טער אָרעמאן ! |

-- אָ, קוּם ארוֹיס!

עס האָבּן זיך פונאנדערגעעפנט די פענסטערלעך אין
בּוֹידים-שטיבּל. אוּן אין זיי האָבּן זיי זיך דעמאָלט בּאװיזן:
פריילן גנעסיע אוּן ער--מרדכי מארקוּס. ער איז געשטאנען
אָן אראָק, א בּלאסער מיט ציטערדיקע ליפן. אוּן ער האָט
געשמייכלט. די אָרעמעלײט אוּנטן זיינען געווען צוּנוֹיפנעקוּי
טשעבּוּרעט, אָנגעװאָרפן, װי איין װילדער גוף בי זיין שטוּבּ,

-- רייד צוּ אוּנז, גרוֹיסער אָרעמאן!

-- טרייסט אוּנז, געבּענטשטער מענטש!

פריילן גנעסיע האָט אוֹיסגעזען בּלייך, װי א קיניגין.
אוּן אָט פירט מען דאָס טאקע ארוֹיס דעם קיניג פארן פאָלקי
זי האָט געקוּקט שטאר אוֹיף זיי מיט אראָפּגעלאָזענע שװערע
לעפּלען איבּער די אוֹיגן, אוּן זיי האָבּן אוֹיך געשויגן. אוּן
ער מרדכי מארקוּס, האָט בּאקוּקְט די מענטשן ער האָט געזען ‏
פלאטשיקע קערפּערס, קיילעכדיקע פיס. ער האָט געזען נעזער,
װאָס זיינען געלעגן, װי העלצער, בּיים זײיט פּנים; אוֹיגן
פאררוּקטע אוֹיף די שטערנס. אוּן הוֹיקערס, אוּן הינקעדיקע.
אוּן די, װאָס האָבּן פראנצן. אוּן די, װאָס האָבּן פאליקע--
איז ער בּאגייסטערט געװאָרן, אוּן עס האָבּן זיך אים בּאװיזן
טרערן אין די אוֹיגן. אוּן ער האָט אויסגעשפּרײט צוּ זיי
די האנט: יי

-- יידן, עס איז יוֹם-טוֹב! װער זאָגט, אז די אָרעמע
זיינען אָרעם אוּן די פארשטויסענע זיינען אוּמגליקלעך! איר,
פיט די טאָרבּעס אוֹיף די פּלייצעס. אלר--גרוֹיע אוּן װאָבּע
דיקע -- איר שטייט בּיים קוואל פוּן דער װעלט. היה

שש א ג ט אָנ 63

נאָר די גליקלעכע זייגען אוּמגליקלעך און דער, װאָס
האָט -- האָט גאָרנישט,
כ'האָבּ געזען בּליטן אוּן וואסערן--זיינען די ואסערן
פרידלעכער, כ'האָבּ געזען א שעפּס אוּן א שוֹחט, איז דער
שעפּט הייליקער,
איר זייט די ואסערן פוּן דער װעלט אוּן ציו אייך
װעלן קוּמען טרינקען די דאָרשטיקע,
אָ, װער פערלירט די קײטן!--דער, װאָס האָט זי
אָנגעטאָן. איר זייט אָבּער, װי די ערד, װאָס מען צוֹימט איר
אוּן זי איז נישט ארוּמגעצוֹימט, אוּן איר זייט אוֹיך, װי די
צרד, װאָס זי טוּט גאָרנישט אוּן דעריבּער לאכט זי קייג.
מאָל גישט, |
זעט, װעלכער קואל אין אָן אגרונט+ -- דער קואל
פון טרוֹיער, כ'האָבּ געזען פריילעכע, האָבּן זיי זיך געפרייט
אוּן אוֹיפגעהערט אוּן די װאָס האָבּן געטרויערט -- װילן
גישט,
אלוֹיבּ צוּ אייך, װאָס איער מזל איז שוארץ, װאָס
איר עסט בּײיטאָג, װי פערד פוּן דער טאָרבּע אוּן בּיינאכט
שלאָפּט איר, װי זיי מיט אָפענע אוֹיגן
אוּן א לוֹיבּ צוּ דעם עלגט, װאָס די פוֹיגלען זינגען אוֹיך
פוּן אים, |
די אָרעמעלײיט זיינען געשטאנען אוּנטן אין געסל אוּך
געװויינט. טרערן פוּן מתיקותדיקן בּראָך האָבּן זיך געגאָסן אין
די בּערד אריין. עס איז, װײזט אוֹיס בּאמת געװען מאָנטאג
דער טאָג פוּן גאולה,
-- מען ווארפט אוּנז גאָלד פון די פענסטער אוּן מיר
נעמען נישט !
-- אוֹירינגלעך מיט די אוֹיערן..
-- אָ, צוּ װאָס דארפט איר גאָלד! -- איר דארפט
גאָר גישט. עס איז געקוּמען פוּן דאָרטן צוּ אונז א שליה
אאָט ער אונז אָנגעזאָנט, אן עס איז נישטאָ ג אָר בישט,

64 | משה קולבאַשָר
אָבּער מיר גלוֹיבּן אים נישט, ווייל מיר זוּכן דאָך נישט, מיף
פאָדעוּן דאָך פוּן אים גאָר נישט. |

אוּנזער תּפילה װערט פערנומען נישט דאװנענדיק און
אונזער ארבּעט װערט אָפּגעטאָן נישט טוּענדיק.

זעט, עס אין אָבֹּער פאראן איין גרוֹיסע תפילה, װאָס
וערט געבּעטן נישט מיט די ליפּן, װאָס קיינער פערנעמט
איר נישט אוּן זי איז די הײליקסטע. ‏

עס בּעט איר נישט א פעלד עס זאָל ואקסן פוּן אימ'
גראָז, נאָר א פעלז א נאקעטער, וואס וויל קיין גראָז נישט.

עס זאָגט דער פעלז זיין תּפילה אוּן די הימלען שפּאלטן
זיך פוּן שרעק, װאָרוּם צוּליבּ װאָס בּעט ער? װאָס װיל ער!--'
ער וויל גאָר נישט.

איך װעל זינגען פאר די טוֹיבּע, װאָרוּם דעמאָלט הערש"
מען מיר נישט. איך װעל צוּ דיר מתפּלל זיין, אָבּער דפ
זאָלסט בּכלל נישט זיין. | |

זעט, -- האָט ער אָנגעװיזן מיטן האנט אוֹיף פרייל
(גנעסיע -- א מענטשן האָט מען אָפּגעשמיסן אין מיטן טאָג,
א מענטשן האָט מען געשענדט אוּן ער בּעט שוֹין די תפילה
פוּן גאָר נישט. מען האָט אים געשמיסן מיט קראָפּעװע אוֹיפן
הוֹילן מוּטער-לייבּ אוּן ער איז דורכדעם געהײיליקט געװאָרןצ
זעט! י

די אָרעמעלײט האָבּן, װי אין א טירוּף דעמאָלט אוֹים"-
(געשטרעקט צוּ איר אלע די הילצערנע פארגליווערטע הענט
זייערע אוּן זיי האָבּן זיך אראָפּגעלאָזן אין בּלאָטע פאר דעה" ‏
פריילן גנעסיע שרייענדיק צוּ איר אוּן רופנדיק צוּ איר; |

-- דוּ, הייליקע בּתוּלה, א לוֹיבּ צוּ דיר!

-- א לוֹיבּ צוּ דיר, גליקלעכע, װאָרוּם עס האָט דאָך
דיר, משמעות, וויי געטאָן! |

אוּן די פריילן גנעסיע האָט בייז געקוּקט אוֹיף זיי אוּך
א ווארעמער שווייסל האָט איר בּאשלאָגן, קיינמאָל האָט זי נאָך
נישט אוֹיסגעזען אַזוֹי בּאהארצט אוּן שטאָלץ, װי איצט, װעבָ.

ש אנ ט אַ גנ 45

איר גרויסע שאנד איז אנטפלעקט געװאָרן פאר אלעמען
געװאָלט האָט זי עפעגען אירע פערטריקנטע ליפּעלעך און
פערציילן, װי מען האָט איר אין העלן טאָג שלעכטס געטאָן
אָבּער, װי זי איז דורכדעם געװאָרן דערהוֹיבּן, נאָר די אָרע:
מעלייט האָבּן, אָן איר, װייזט אוֹיס, אין דער אייגענער רגש
פארגעסן. זיי האָבּן זיך דאָרטן אוֹיסגעלייגט אין דער בּלאָטע,
פונאנדערגעוויקלט די טאָרבּעס אוּן גענוּמען זיך הונגעריץ
צוֹ די שטיקער בּרוֹיט, קבּצנים! קבּצנים! אברהמל בעל תענית
איז ארוּמגעגאנגען דאָרטן אין דער טונקלעניש צװישן זיי מים
א פארנומענער קָאפּאָטע, אן ארבּל אין אן ארבּל, אָבּער געגעסן
האָס ער גישט, וייל ער האָט שוֹין געהאט מסתמא אמאָל
געשטאָרבּן, און אין בּוֹידימף איז שוֹין אוֹיך געװאָרן שטארק?
טונקל,

4 פשה שלבאק

גן-
נאָך!.., נאָך!!!

ין די אָװנטיקע צימערן איז געהאָנגען א. לאנגער פאס

עטויב אוּן ליכט פוּן דער זוּן דער געלער, װאָס איז ערי
געץ אוּן די בּערג אוּנטערגעגאנגען

ליענאָטשקע אליין אין ווינקל הילכעדיקער שטוּבּ האָט
עפּעס אראָפּגעשפּילט נאָגנדיק פוּנם קלאויר אוּן זי האָט געי
קוּקט אזוי אויסגעקירעװעט דעם שוערן קאָפּ צוּם פענסטער
פון וואנען דאָס ליכט האָט זיך אהער אריײנגעױפּט. עס האָט
זיך מיד אױסגעבּלײכט פון דער טונקלעניש איר בּלאס ג/י
זיכט מיט דעם דיק-מאנסבּילשן נאָז, װאָס איז געװען צוּ
הארב פאר איר פּנים,

ליענאָטשקע, אָ, ליענאָטשקע,

װאָס האָט געלעבּט, װי אן אלטע פרוי. װאָס האָט געי
טראכט ציטערדיק אוּן אוּמקלאָר-אוּמקלאָר, װי א קינד..

אוּן דעריבּער האָט זי זיך דאָ טאָפּלט נישט געפוּנען

אוּן דעריבּער האָט זי דאָ קינמאָל נישט געהאט קין
מברטעס אוּן די דערוואקסענע האָט זי אוֹיך נישט ליב געֹי
האט -- ליענאָטשקע.

דער אלטער דאָקטאָר, איר פּאפּא, איז עס געוען איר
פריינד. אוּן נאָר װען ער האָט זיך געוויצלט האָט זי געלאכט,
צוזאמען פלעגן זיי ארויסגיין פארנאכט שפּאצירן הינטערן שטאָט
אוּן צוּמאָל שפּאצירנדיק פלעגט ער זיך, דער פֹּאפֹּא, בּאקלאָגן

9 א נ ט צַנ 67

פּאר איר, אז ער איו דאָ ,עלנט, וי א װאָראָנע", עס געפעלט
אים נישט איבּערהויפּט אָט דאָ אוֹיף דער וועלט אוּן ליענאָטשקע
פלעגט עס אים דעמאָלט טרײיסטן,

-- נישקשה, פּאפּוּניוּ, אָט דוּ זאָרג זיך שוֹין גאָרנישט... --

אוּן דערנאָך אין דער היים אין מען שוֹין געזעסן צוּריץ
איינגעבּוֹיגן אוּן שאָטנדיק בּיים קלאוויר אוּן מען האָט אוֹימי
געשפּילט וידער אין א נאָװינע אזעס טוֹיט, װאָס זיי װאָבּן
עס בּיידע הייליק אוּן סוֹדוֹתדיק ליב געהאט6.

אזעס טוֹיט,

אין די טוּנקעלע צימערן זיינען איצט אויפגעשװאוּמען
ווייסע בּלוּמען פון שניי. זיי האָבּן זיך גערירט בּלײיכע אוּן
פינקלענדיקע אוּן זיינען אויסגעגאנגען פוּן זיך אליין, אָן
א טוֹיט, |

דער געלער זייל ליכט קרוּם איבּערן צימער איז געלבּער
געװאָרן, אָפּנעלאָשענער.

עס האָט זיך אָפּגעצײכנט אין דער טונקלעניש דער
סיליועט ליענאָטשקעס אוּן די ווייסע פינגער, װאָס האָבּן װיין
געבּלאָנדזשעט איבּער די קלאװישן

שטיל, |

אין די אינעװײיניקסטע צימערן טרעט עמיצער שוער,

גייט עמיצער אהין אוּן צוּריק. עס אין דער אָפּגעסערכעטער
טאָלדאט, װאָס געפינט שוֹין לאנג קיין רוּ נישט,

אוּן ער רעט דאָרטן נאָכאנאנד צוּ זיך אוֹיפן קוֹל,

קיינער איז אין שטוּבּ נישטאָ, אָבֶּער ליענאָטשקע איז
דאָך שוֹין צוּ אים געוואוינט,

דער אָפּנעסערכעטער סאָלדאט שארט זיך בּיים טיר. אוּן
אָט איז ער אריינגעקומען

אָט, |

ער האָט זיך נישט אוּמגעקוּקט, אריינגעקוּמען :הער,
משמעות, עפּעס נעמען. דער שוװוערער בּוּפעט מיט די הילצערנט

68 : | /משח קולבאַק

פּוֹיגלען אוֹיף זיינע טירלעך קוּמט אים אוֹיס אקוראט פאר די
אוֹיגן. ער רוּקט ארוֹיס די שיפלאָדן, עפנט די טירלעך אוּן
זוּכט דאָרטן טאפּנדיק מיט די הענט,

-- װאָט זוּכסטוּן

אוּן ער ענטפערט נישט. ער ויל איצט מיט איר נישט
ריידן משמעות. ער לייגט עפּעס איבּער פערשידנס פוּן איין
אָרט אוֹיף דעם אנדערן

|| אוּן צוּם סוֹף -- גייט ער צוּ צוּם דיוואן אוּן טוּט זיך

א צי אוֹיס איבּער אים מיטן פּנים אראָפּ אוּן ליגט, בּלײיבּט
ליגן אזוֹי.

ליענאָטשקע קירעװעט אוֹיס דעם קאָפּ צוּם ואנט און
גּאקוקט אים, װי ער ליגט דאָ א צעקאָדערטער אוּן א בּאָר.
װעסער מיט קוֹיטיקע פּיאטעס אוּן ליענאָטשקע טראכט, אז אים
איז מסתּמא שוֹין אוֹיך אוּמעטיק און טרוֹיעריק. נאָר אָט טוּט
ער זיך א הוֹיבּ אוֹיף;

-- ליענאָטשקע1! |

= יאָ.

-- געדענקסטוּ מיין נאָמען, האז

=+ ליאָניק.

-- נוּ פּאסט פאר מיר דער נאָמען, װי מיינסטוּןּ

-- איצטער נישט אוֹי

ער טוּט זיך א שטארקן קער אוּן זעצט זך, אוֹיס אינגאנצן
אויפן דיוואן :

--- פארװאָס ?!

כ'ווייס נישט, ליאָניק דארף עפעס זיין שענער, יינגער אי

-- נוּ, אוּן איך בּין נישט קיין שיינער +

ליענאָטשקע שווייגט,

-- רעדסט צי נישט}

שטילערהייט האָט זי זיך שוֹין אומגעקוקט מימם שרעץ. ‏
און גענומען ענטפערן:

-- דיר פעלט אן אוֹיער אזן. דיי פּנים איז 1 אינגאנצן.
אָפּגעקראָכן...

8 א נט אָנ 69

--- פארװאָס פעלט מיר אן אוֹיער ופ

מען האט דיך פארואונדעט!ּ

-- ווער האָט מיך פארװואוּנדעטוּ

-- איך ווייס נישט. |

אוּן ליענאָטשקע האָט זיך שיר צעװיינט. עֶר האָט גע.
קוקט ארגע לאנג אוֹיף איר אוּן האָט זיך צוּריק אוֹיסגעצוֹיגן
אוֹיפן דיוואן. זי האָט אוֹיף אים געװאָרפן אזא זייטיקן קוּק,
האָט זיך איינגעװויקלט אין שאל אוּן איז שוין געבּליבּן זיטצן
שטיל,, שטיל א פערשטיינערטע. ער האָט געפרעגט: |

-- דוּ רויכערסט ?

=== ניין,

= -- איך ווייס דאָך, אז דוּ רויכערסט נישט. און איצט

װעל איך דיר פרעגן אָט װאָס: דוּ רעדסטן

זי האָט געשויגן,

-- דוּ דארפסט ריידן, וייל מיר שװייגן. מיר זיינען
אמתע שטוּמע, װי שטיינער. דוּ װייסט פארװאָס! װייל מיף
האָבּן נישט אונזער שפּראך: אוּן מיר װיינען נישט: רוּ װײסט
פארװאָס 1 ווייל אלע, אלע ויינען. אָבֹּער הער, דוּ, (ער האָט
זיך װידער אוֹיפגעהוֹיבּן) צי דען אין מעגלען, אז עס װעט
נישט זיין קיין בּאלוֹינונג פאר די מעשים! אָ, ליענאָטשקע,
ליענאָטשקע, מיין טייערע ליענאָטשקע, מיר גלוֹיבּט זיך עס
נישט. דוּ, הער זיך איין, ליענאָטשקע, בּריליאנטשיק, פערשטי
מיך גוּט. כ'בּין געלעגן ביינאכט אין א וואלד, אין א יאדלאָװן,
אליין אין מיין גרוּבּ, אוּן כ'האָבּ מיך צוּגעהאָרכט, און כ'האָב
מיך אוֹיסגעלערנט עפּעט װויכטיקס. איך קאָן זיגגען, װי א סאָװע.
קיינער קאָן עס נישט נאָכמאכן, נאָר איך: ציר, ציר, צירררר,
א טייערינקע, כ'ויל קלענער װערן פון מיין עלנבויגן,
כ'וויל מיין פּנים זאָל פארוואקסן װערן מיט פעדערן-- װע?
איך זיך קענען דעמאָלט אװעקזעצן אוֹיף א דאך איינער אליין,

ציר, ציר, צירררר--ווען דוּ הערסט א סאָווע שרייט זאָלסטג
וויסן, אז דער אוּמגליק איז שוֹין נאָענט: ציר, ציר, צרר,'

79 פשה קולבאַ?

ליענאָטשקע, װאָס איז שוֹין געזעסן אָנגעשפּארט מיט דעם
קאָפּ צוּ דעם װענטל פוּן שטוּל, האָט זיך פּערשטאָפּט מיט
ביידע הענט די אוֹיער, אוּן דער געזאנג זיינער האָט איר
דאָך געגריזשעט בּיים האלו, װי מען װאָלט אים איינגעבּיסן
מיט פוֹילע ציינער. ער האָט זיך דערמונטערט, אוֹיפגעהוֹיבּן
זיך פוּנם דיוואן אוּן מיט די הענט אין די בּאָקֶעס גענוּמען
צוּ איר ריידן װאָגיקער, אוֹיף א בּאס-שטים:

-- דוּ האָסט געהערט מען זאָגט: קין האָט געהרגעט זיין
בּרודער-- מוּז ער אָפּקוּמען די שטראָף. אָבּער װאוֹ איז קין!ּ
פארװאָס זעט מען אים נישט, אין ערגעץ נישט? אוּן ואוּ איז
דער צייכן אוֹיף זיין שטערן. ני שט אָ. וער האָט אוֹיסגעי
שפרייט די הענט) װייסטוּ פארװאָס! דער געהרגעטער האָט
אוֹיך גענוּמען אוֹיף זיך צוּ טראָגן דעם צייכן פון קין. יאָ,
מיין קינד. ווען דוּ לייגסט זיך שלאָפן, דעמאָלט קוּמט ער צוּ
מיר אנאקעטער אוּן א שווארצער מיט א לאנגן בּערדל. קין
רעט צוּ מיר אוּן ער פרעגט בּיי מיר. הער, װאָס קין פרעגט
בּיי מיר : פארװאָס האָסטוּ נישט איינגעוויקלט דעם אוֹיער דיינעם
אין א פּאפּירל אוּן געבּראכט אהיים? ציר, ציר, צירררר. מיין
קינד. עס טוּט מיר זייער װײי, װאָרוּם איך בּענק נאָך מיין
אוֹיער. כ'האָבּ אים אזוֹי ‏ שטארק ליב געהאט, וען ער איו
אָט אָ דאָ געהאָנגען אוּן נאָר איצט זע איך, װי װייט ער האָט
מיר געקליידט. הער! דו הערסט, צי נישט1ּ אִיך הס דיר
שׁוֹין ענטפערן מיר ! |

-- נוּ?!

-- דוּ הערסט ז

(-- יאָ,

-- װי מיינסטו, א מיידל װאָלט מיר איצט א קוּש געטאָן?

-- זי האָט געשויגן.

-- זאָג} /

-- איך ווייס נישם.

-- דוּ ווייסט יאָ, זאָג!

-- גיין,

* אנ טפ | | גצ

ער האָט זיך אראָפּנעזעצס אוֹימן דיוואן, פערטראכס זיך
א וויילע קוקנדיק מיט אָקסענע אוֹיגן אוּן דערנאָך האָט ער איר
צוּגערופן מיט א פינגער:

-- קוּם אהער! |
| ליענאָטשקע האָט זיך איינגעװיקלט אין שאל אוּן גישש

געענטפערט,

-- שוֹין, די מינוט, אהער}

אוּן אז זי איז שוֹין א ציטערדיקע אוּן א בלאסע געשמאנען
פאר אים, האָט ער נאָך אלץ טירופדיק געשריען:

-- גיבּ מיר א קוּש, |

עס איז איר אוֹיפנעקוּמען דער עקל בִּיז צוּם האלז, אָבֹּער
זי האָט זיך געקרעפטיקט, איבּערגעבוֹיגן זיך אוּן אים א קיש
געטאָן.

-- אט אָ דאָ אין אוֹיער!

= גוּט !

-- נאָך !

-- נאָך !!!

-- נאָך !!1}

-- נאָך, בּיז צום טוֹיט!ו!י

מיט א פונאנדערגעשצירעטן מוֹי? האָט ער זי אכאש
געטאָן אוּן ארוֹיפּגעװאָרפן אוֹיפן דיוואן, ליענאָטשקע האָט זיך
א צאפּל געטאָן, װי א מייזל. נאָר בּאלד האָט זי עפעס פלוצי
לונג פערשטאנען אוּן זי האָט שטוּם זיך ארויפגעװאָרפן צוּ
אים אוֹיפן קאָפּ, אראָפּגעבּוֹיגן זיך גידעריקער, גליטשיק אוּי
אוּן אוֹיסגערעכנט, אוּן מיט אמאָל אריינגעבּיסן ויך צוּ אִים
אין האלז אריין. ער האָט גענומען מיט אלע גלידער עליפ
דערן אין דער לענג, װי א לאנגער װאָרים. אוּן ער האָט זיך
אָנגעכאפּט אָן איר מיט די הענט, אריס זיך געטו, בַּז"
אראָפּצופאלן פונם דיוואן אוֹיף דער ערד, אָבּער זי האָט איש
נישט אָפּגעלאָזן. שוייגעוװודיק-שװייגעװדיקק אי זי געלעק

12 ששה סולבאַק.
| אוֹיף אים צונוֹיפגעדרייט, װי אפיאװקע אין א מוּשל אוּן
גענאָגט אזוֹי מיט א משוּגענער מתיקוֹת פוּנם פארבּלוּטיקטן
הַאלז. אוּן אירע אוֹיגן זיינען געלעגן ארוֹיסנעזעצט, װי מען
װאָלט זיי איר געהאט איצט צוּגעהאָנגען צוּם שטערן.

יענע נאכט איז דער אלטער דאָקטאָר אבּיסל גרויער
געװאָרן הקן ער האָט נישט געשפּילט אוֹיף דעם פײפיאָל,

פ אנ טאג 73

13 :
א שדכן,,,

וּן אוֹיבּן אין בּוֹידימל האָט עס טאקע אוֹיסגעזען, װי אין

א א טוֹיבּנשלאק, עס איז אפילו געשטאנען אוֹיף דער פּאָדלאָגע
א ספּאָדיקל מיט וואסער אוּן גערשטן פארשאָטן,

מסתמא האָט ער אמאָל געהאָדעװעט א הוּן, מרדכי
מארקוס,

שפּינגעװעבּ האָט פארהאָנגען אלץ, אוֹיך די פּאָליטשקעס
אוּן די פּאָר נאקעטע בילדלעך אוֹיף די װענט, אוּן א קילקייט
איז ארומגעגאנגען איבּערן שטוּבּ, א שטילע אוּן א שטענדיקע,
װי עס װאָלטן געװען עפענונגען אין די װענט,

פארװאָס בּיי מרדכי מארקוסן אין בּוֹידים-שטיבּ? איז גע.
ווען אזא פוֹינלשע אטמאָספר איז שוֹין שווער צוּ דערקלערן
אפשר האָט געלעבּט אין אים די נשמה פון אן עוֹף, װאָס האָט
זיך געקענט נוּר אוֹיף אזא שטייגער אוֹיטלעבן

אוּן עס אין געװען טונקל אוּן קיל,

די פריילן גנעסיע איז נאָך אלץ געזעסן געבּן אים אוֹיף
דעם סאָפקעלע אוּן ער, מרדכי מארקוּס, אין דאָרט אלץ גע-
לעגן פּארקוּקט מיט קאלטע אוּמבּאװעגלעכע אוֹיגן און קיין
װאָרט נישט ארוֹיסגערעט, אוֹי אז פריילן גנעסיע אין שוֹין
געווען פארצווייפלט,

-- איז ער שוֹין נישט בּכלל שטוּם געװאָרן!

אָבּער דעמאָלט האָט ער זיך לאנגזאם אוֹיפגעהויבּן אוֹיף

74 פשה פולבאַ?

די עלנבּוֹיגנס, לאנג אוּן מאָדנע באטראכט די צוּגעשלאָסענע
פענסטערלעך, װאוּ עס האָט שוֹין אריינגעקוּקט א מוּטנער אוּן
א מיאוּסער פארנאכט, אוּן ער האָט זיך צוריק אראָפּגעלאָזן אָן
בּחוֹת אוֹיפן געלענער זיינעם. ער האָט פערטייעט אָפּגעעטעמט
און, דאכט זיך, אז ער האָט קוֹיםקוֹים צוּ איר א שמייכ?
געטאָן.

-- װאָס! -- האָט זיך די פריילן גנעסיע צוּ אים ארי
בּערגעבּוֹיגן.

-- גאָרנישט.

-- װאָס גאָרנישט!ּ -- האָט זי אים מיט פרייד איבּערי
געפרעגט.

-- שוֹין איבּערגעקוּמען, ליבּער פריינד.

זי האָט צוּנוֹיפגענוּמען די הענט אוֹיפן שוֹיס אוּן גאָרי
נישט פארשטאנען אוּן גאָרנישט געענטפערט.

-- איר װוייסט, צוּ װאָס איך בּין איצטער געגליכן! -- האָט
ער דערנאָך שטילערהייט געפרעגט.

-- צוּ װאָס! נוּ ענטפערט, צוּ װאָס! -- האָט זי ין
איבּערגעבּוֹיגן

-- איך בּין איצטער געגליכן צוּ א טייך, יאָ, א טייך,
װאָס זיינע ווצסערן האָבּן אָפּגערונען. עס ליגט דער געלעגער
א ריינער אוּן א שטילער אוּן קיינער בּערגלט אים נישט. איר
ווייסט, װאָס דאָס בּאטייט אזוינס, ליבּער פריינד ו-- האָט ער
זיך אוֹיפגעהוֹיבּן.

זי האָט געקוּקט דערשראָקן אוֹיף אים אוּן געזאָנט:

-- ניין, איך ווייס גישט.

-- עס באטייט, אז איך בּין דאָ ארוֹיס דער זיגער,
פּריינדין מיינע. כ'האָבּ בּאזיגט אוּן ארוֹיסגעטראגן דערפוּן מיין
רײנעם אמת. |

פריילן גנעסיע האָט אים צוּגעשאָקלט מיטן קאָפּ.

-- אָ, איך װעל שוֹין גאָרנישט נישט טאָן אוֹיף דער
וועלט. מיט א פינגער נישט א ריר טאָן, אוּן איך זאָג אייך,
עם איז א גרוֹיסע פרייך פאר א מענטשן קוּמען צוּ אָט דעם

פ א נ ט 6ג | 75

גאוואוסטזיין, איצט וועל איך אומעטוםאומעטום זיין, װייל
איצטער װעל איך דאָך זיין בּלויז א צוּקוקער פוּן דעם, װאָס
עס קוּמט דאָ פאָר, איר פערשטייט!

גאָר זי האָט געשויגן

-- כ'האָבּ מיך געהײיליקט היינט פאר אן אָרעמאן, ליבּער
פריינד. איך בּין פארטיק געװאָרן מיטן מענטשן, װאָס כ'האָב
אים אוועקגעלייגט אָט דאָ נעבּן מיר. עס פרעגט זיך איצט,
אפשר דארף איך שוֹין אוֹיך גישט שטארבן! אָט דאָס פרעגט
זיך. --

אוּן ער האָט זיך אוֹיפגעהוֹיבּן אבּיסל אין אין געבּליבּן
אזוֹי פערקוּקט אוֹיף דער פריילן גנעסיע, אוּן זיין נאָז, װאָס
אִיז געװען שטארק וייס האָט זיך עפּעס איצטער ארוֹיסג/י
שניטן פוּן דער טוּנקלעניש שארף אוּן זייער ויכטיק.

דאָרטן אוֹיף די טרעפּ האָט זיך עמיצער גענוּמען
שארן בּיי דער פארמאכטער טיר, זיי האָבּן זיך אוּמגעקוקט
גײגעריק אוּן געוארט. ס'האָט זיך געעפנט די טיר אזֹי
פּאװאָליע אוּן ארייגגעקומען איז לאנגזאם ר' יוּדע אן עקיקער
אוּן א וואטאָווער, ער איז געבּליבּן שטיין בַּיים טיר, װאָרוּם
ווייטער האָט ער שוֹין נישט געקאָנט ארײנקוּמען אין א שטוב,
אוּן ער האָט אריבּערגעלייגט בּיידע הענט איבּערן בּוֹיךְ, װי.
צוויי שייטלעך האָלץ, געשטאנען מיט אן אראָפּגעלאָזענעם
קאָפּ אוּן געשויגן.

דערנאָך איז ער מיט א זייט צוּגעגאנגען אפּאָר טריט
צוּם סאָפקעלע און קוּקנדיק מיט א זייט אוֹיג אוֹיף מרדכין
האָט ער צעצוֹיגן געפרעגט:

-- נוּ, אוּן װאָס איז דער תּכלית, מאָטלוּ

מרדכי האָט געקוּקט אוּן נישט פארשטאנען װאָס, אוּן
ר יודע האָט דאָ דערװייל גענוּמען קריכן ארוּם דעם סאָם.
קעלע מיט קלייגע טריטעלען, ער האָט געקוקט אוֹיפן וואנט
און גערעדם;

-- איך בּין דאָך א סאטע. א טאטע באדארף זאָרגן פאר

76 פשה קולבאַק

זיינע קינדער. הערסטא, - װאָט איך. זאָג? { גענוּג דיר צוּ הוּל-
טייעװען.י.
| אוּן דאָ האָט. יער זיך אָפּגעשטעלט, ער האָט אריינגע.
קיקט דער פריילן גנעסיע אין פּנים אריין, גוּט אזוֹי באטראכט
אוּן ארוּמגעקוּקט איר אוֹיסוען אוּן אזאָג געטוּן אָנװײונדיק
אוֹיף איר:

-- דוּ הערסט, װאָס איך זאָג דיר 1.., אָט זיצט א מיידל...
אן אָנשטענדיקע מיידל.., נעם איר אוּן האָבּ חתונה!. ויפיל
איז דער שיעוּר צוּ הולטייעװען. פרעג איך דיר, הא!! אוּן
דוּ, מיידל, װאָלסט אוֹיך געמעגט אוֹיפהערן ארוּמצוּשלעפּן
זיך מיט בּחוּרים... כ'פארשטיי נישט די לייטישע טאטעס.--

פריילן גנעסיע האָט צוּנויפּגענוּמען די קני, זי האָט
אראָפּגעלאָזן צניעוּתדיק דעם קאָפּ אוֹיפן בּרוּסט אוּן איז בּלאס
געװאָרן, אוּן מרדכי מארקוּס האָט זיך זייער פארשעמט. ער
האָט. אראָפּגעשלעפּט די פיס פוּן סאָפקעלע אוּן געגוּמען אין
פערלעגגהייט צוּרעכט מאכן דעם שניפּסל, װאָס איז געלעגן
בּיי אים שׁוֹין ערגעץ אוֹיפן פּלײצע. אוּן ער האָט געקוּקט
אוֹיפן טאטן בּעטענדיק אים מיט די אוֹיגן, אפשר װעט ער .
אוֹיפהערן. ר' יוּדע האָט ואָך אָבער נאַך נישט אלץ געהאט
ארויסגערעט.

פ א ג ט א ג 17

| 4.4
צווייטע לבנה:נאכט

5 איז געװען א לבנהינאכט. דער קילער הימ? האָט זיף

ווייט, אין דער בּלויקייט געזילבּערט. די צלמים אוּן די
טוּרעמס פוּן שטאָט האָבּן אױסגעקוּקט שטילער אוּן לענגער. עס
איז געבּליבּן שטיין דער טוגקעלער וייזער אויפן ציפערבלאט
פּוּן שטאָט:זײגער. בּלייכע, בּלייכע, איז מען ארויס פוּן די
שטיבּער זען דעם הימל. ר' יודע האָט זיך אויפגעטשוכעט
זיצנדיק בּיים זעקל האָבּער, נאָר בּיסלעכווייז האָט ער צוריק
איינגעדרעמלט און עפעס מאָדנע--מיט שטארע, אָפענע איגן
עס איז געלעגן די שטאָט שטוּם, װי אין א פארגליוערטן
בּליץ, אויפן הימל איז ארויסגעשוואוּמען א קאָפּ. ער האָט
זיך געוויגט אויפן בּלוי מיט צוּגעשלאָסענע בּלאָנדע װיעס
אוּן דער שארבּן דער גרויסער אוּן נאקעטער האָט אָפּגעשײנט
העל אין דער לבנה, א טויטער פּאָדים האָט זיך דעמאָלט
אויפגעהויבּן, געקייקלט זיך וייט אוּן לאנג איבּערן הימ? אוּן
גענוּמען שטיל ארוּמוויקלען זיך אין א געװעבּ ארום זיין
האלז,. צװישן די צלמים און די טוּרעמס פוּן שטאָט אין
ער געשוואומען. דער קאָפּ, אוּן מיט אמאָל האָט ער זיף
אָפּנעשטעלט, אויפגעעפנט א פּאָר טיטע ואסער.אויגן אוים.
שטאָט אוּן געקוּקט, געקוקט. דער העלער, לינדער הפ
האָט אים ווייך געשװוענקט, געגאָסן זיך איבּער אים, װי א הין

58 ששח קולכטט

ליקער ואסער אוּן ער האָס זיך גערירט אין דער שטיל.
קייט, דער קאָפּ, קאלט.. |

אוּן ווייס.

און שטיל.

שטיל == די זט =

פ 8 נט 38 / 79

15

מרדכי מארקוּס קלערט אויף פארמישטע
כּאגריפן אוּן די פּילאָסאָפיע פוּן דעם
אוּנטערמענטש,,,

על ארנאכט אין שטאָט:גאָרטן אוּנטער אןאלטן צװייגיקן דעמםּ
== איז גוּם צוּ טראכטן,. עס איז געזעסן מרדכ" מארקוּס
אוֹיסגעצוֹיגן די פיס איבּערן װעג אוּן רואיק שוֹין, װי בּוּדא,
האָט ער בּאקוקט דענקעריש די פריילן גנעסיע, װאָס אין
געזעסן דערבּיי אוֹיפן בּאנק מיטן שירעמ? אין האנט אוּןְ גֹעָי
שריבּן עפּעס אוֹיפן זאמך,

מרדכי מארקוס האָט געקוקט אוֹיף דער פריילן גנעסיע אוּן
געטראכט, אז עס אין דאָ פריד אוֹיף דער װעלט און אז דער
געדאנק, װאָס אין אליין די ריינע טעטיקייט פוּן מענטש, איז
נאָר דעמאָלט פרוכטבּאר, װען ער איז שטיל אוּן קלאָר, װי
א בּייטאָג אין פעלד,

דער פעטער, װיאָלעטער שאָטן פונם בּוֹים האָט אריבערי
געצויגן דעם װעג דעם דינעם, װאָס אין געװען װי בּאשאָטן
מיט גילדערנע מטבּעות.

אוּן אין ליידיקן גאָרטן האָט זיך נישט גערירט א בּלאט
אוֹיף א בּוֹים,

מרדכי מארקוּס האָט זיך דעמאָלט אויסגעקירעיועט צוּ
דער מריילן גנעסיע אוּן גענוּמען ריידן צוּ איר אָט װאָס;

80 פטה קולבאַק

= ליבּער פריינט, האָט איר זיך נישט פארטראכט אמאָל
וועגען דעם, װאָס איז עס אווֹינס דערקענטעניש!

פריילן גנעסיע האָט אוֹיפגעהערט שרייבּן אוּן גענוּמען
זיך גרייטן צוּם האָרכן .

-- איז עס נישט דער מאָמענט, װען דער אינעװייניקי
סטער מענטש אין אוּנז דערזעט דעם זיין פוּן דער װעלטוּ
איך מיין דעריבּער, אז עס בּרוֹיכן שׁוֹין נישט צוּ פילאָזאָפּירן
אָט די, װאָס גלוֹיבּן זייערע חוּשים אוּן דעם פארשטאנד זייערן.
די מעטאפיזיק איז דער העכסטער שטאפּל פוּן קוּנסט, זי דארף
שטילן דעם דאָרשט פוּן די, װאָס װילן לעבּן צוזאמען מיט
דעם זיין. ליבּער. פריינט, דערקענען הייסט אויסטאָן זיך פוּנם
אָנעגענוּמענעם בּאגריף מ ענטש אוּן וערן זיין, אוּן דעריבּער
ליגט דער װערט פוּן דערקענטעניש טאקע נישט אינם אוֹים.
דעקן די פארהוילענע רעאליטעט, נאָר אינם פּראָצעס גוּפא פוּן
דערקענען. דערקענטעניש איז רעליגיע, רעליגיע..

פריילן גנעסיע האָט איצט פערטראכטערהייט, מיט איר
לאנגן אוֹיסגעצויגענעם האלז, אוֹיסגעזען הײיליק, װי א מאדאָנע;
זי האָט געקוּקט אוֹיף אים; אוֹיף מארקוסן, מיט אן איבּערגעגע.
בּענעם שמייכעלע אוּן צוּגעשאָקלט צוּ אלץ, װאָס ער האָט גערעט,
מיטן קאָפּ, אוּן ער, מרדכי מארקוּס, האָט גערעט, ווייל עס זיינען
שוֹין אין אים רייף געװאָרן די געדאנקן אוּן זיי זיינען פוּן אים
געפאלן, װי צייטיקע עפּל פוּן א בּוֹים:

--- ליבּער פריינד, תּחילת האָבּן די דענקער אָפּגעטײלט
אָביעקט פוּן סוּביעקט, כּדי מעגלעך צוּ מאכן דאָס פילאָזאָפּירן,
דעם סוּבּיעקט האָט מען איבּערגעגעבּן מאכט פוּן א צוייטער
וועלט אשטארקער אוּן אָפגעשלאָסענער, אוּן פוּן אָט דעם
טאָפּלט-קוק אוֹיף װעלט אוּן מענטש ארוֹיסגייענדיק האָבּן דער-
נאָך די פילאָסאָפן אוֹיסגעבּוֹיט סיסטעמען, װאוּ צװיי כּוֹחוֹת
ראנגלען זיך מיט א פערבּיטערוּנג, צוּליבּ זייער ממשלה, אמאָל
האָט דער אָבּיעקט מנצח געװען אוּן דעמאָלט האָט מען אוּנו
אָפּגעפירט צוּם אור-קוואל מאטעריע, װאָס פוּן איר, היסט

פאנסצו ' 1

עס, שטאמט אָפּ דער גײסט, אוּן א צװייט מאָל האָט דעף
פוּפיעקט געזיגט, אוּן דעמאָלט פלעגט ואקסן דער אידעאליזם,
גייסט אוּן מאטעריע זיינען, אלזאָ, צוויי בּאגריפן, װאָס אייגער
שליסט אוֹיס דעם אנדערן. און אזוֹי, ליבּער פריינד, האָט פון
זיך אליין זיף שוֹין אויסגעטיילט דער מענטש, װאָס ער איז
דער טרענער פוּן גייסט, װי א סתּירה צוּ דער װעלט. אװעלט,
װאָס אָןְ איר עקסיסטירט נישט די װעלט. עס האָט זיך אֲמי
געטיילט דער מענטש פון זיין אוּן ער האָט אים אָנגעהוֹיבּן
לייטן אוּן פירן, טויזענטער יאָרן, ליבער פריינד, האָבּן מי
געפּלאָנטערט מיט דעם קאָפּ אוּן מיט דער צונג, בּין מיף
זיינען פארפּלאָנטערט געװאָרן, נעבּעך, אין די געדאנקען, נישט
ארויסצוּקריכן, אָבּער אייך װעל איך זאָגן, איר זאָלט בּשום
איפן נישט צעשיידן דעם איינציקן בּאגריף פון זיין אין צוויי
טו'תרדיקע אטריבּוּטן, אוּן אוֹיבּ דאָס פילאָזאָפירן װעט פוּן דעם
מוּזן אויפהערן, הייסט עס נאָך נישט, אז מיר װעלן אָפּגעשניטן
ווערן פוּן דער ריינער דערקענטעניש, מיר װעלן דערקעגען די
וועלט אינגאנצן נישט פילאָואָפּירנדיק, ליבּער פריינד,

-- װי אזו"? -- האָט פריילן גנעסיע געפרעגט מיט
א שרעק פאר איר פראגע,

-- דערלויבּט, דערלויבט, מיר דארפן פריער אינטער.
שיידן צוויי אנדערע בּאגריפן,. איר האָט געהערט מען זאָגט}
קאמפּף פאר עקסיסטענץ!

== י,

נוּ, אין דעם איז פאראן דער בּאגריף קאמפּף פאר עְקי
פיסטענץ אוּן נאָך א בּאנריף -- עקטיטטענץ גוּפא. עס זיינען
פארמישט געװאָרן אויך אָס די דאָזיקע צוויי באגריפן אוּן אזוֹי
ארוּם דערפירט צוּ דער גישט ריכטיקער דערקענטעניש. עס
איז אָנגענוּמען געװאָרן דער קאמפּף צוּליב עקסיסטענץ פאף
עקסיסטענץ אליין, טעטיקייט פאר לעבּן, ארבּעט פאר זיין, איף
זעט, ליבער פרייגד, וי א געשיכטלעכע אוֹיפפאסונג פוּן דלף
רעאליסעט איז דערקלערט געװאָרן פאר דער רעאליטעם איך
זיך אליין,

2 - | = פשה קולבאַץ

מרדכי מארקוּס האָט פערריכט דעם שניפּס, װאָס האָט
די לעצטע צייט גענוּמען זיך אלץ איבּעררוּקן צוּ אים אוֹיף
דער פּלײיצע אוּן ער האָט וייטער גערעט:

-- אָט דער טעוּת שטאמט, לוֹיט מיין מיינונג, פוּנם
מאָראליסט, װאָס אים בּאאוּמרוּאיקט דער קאמפף אוּן ער זוּכט
עס צוּ פארענטפערן צוּזאמען מיט זיינע איבּעריקע אבּסאָלוּטע
אמתן פוּן גוּטס אוּן שלעכטס אוּן פארװאָס דריקט זיך אוֹיס
מרדכי מארָקוּס אזוֹי איראָניש װועגן גוּטס אוּן שלעכטס!) דער
מעטאפיזיקער אָבּער, װאָס פאר אים עקזיסטירט נאָר איין בֹּא'
דערפעניש -- דערקענטעניש, איז בּאאוּמרזּאיקט נישט פוּן קאמפּף,
נאָר פוּן דער עקזיסטענץ אין זיך אליין. אוּן שפּעטער װעט
איר זען -- האָט ער אוֹיסגעצוֹיגן צוּ איר א לאנגן פינגער --
װי אזוֹי ניטשע, דער מאָראליסט אוּן מעטאפיזיקער, איז צע.
טומלט געװאָרען אוּן נישט געקאָנט, צוּלִיבּ זיין עטישן פילן,
ארויסבּרענגען די לעצטע רעזולטאטן פוּן זיין מעטאפיזיק אוּן
עס איז אים איינגעפאלן א נײער געדאנק). אָבֹּער מען טאָר
| נישט ארויסלאָזן פוּן אוֹיג אן אנדער מאָמענט פוּן די דאָזיקע
בּאגריפן: אין קאמפּף פאר דער עקויסטענץ איז אוּנזער שכל
דאָס געװער; עס קאָן זיך נישט בּאגיין אָן אים דער מענטש,
אוו װי די קאץ אָן די נעגל, אָבּער, מיין פריינט, די קאץ
עקסיסטירט, זי פילט איר זיין אין דער װעלט נישט דעמאָלט,
ווען זי פערציקט, נאָר גראָד אין דער צייט פוּן פּאסיוויטעט --
דעמאָלט, װען זי ווארעמט זיך אוֹיף דער זוּן. |

איר זעט, איר זעט, בּיי אָט דעם פאל שליסט די עקי
סיסטענץ אינגאנצן אוֹיס טעטיקייט. איר װייסט פארװאָס?! װייל
זיין הייסט: דערקענען זיך אין דער װעלט, אוּן דערקענען
הייסט: איבערגעבן זיך צו דער רעאליטעט, אָבּער קאמפּף אין
גראָד דאָס אֶפשליסן זיך, די אויסטײלוּנג, אקטיװיטעט פוּן
עפעס אנטקעגן עפעס. אוּן אזוי װי דער שכ? איז א מיטל
מונט מענטשן אין קאמפף, איז ער דעריבּער נישט א מיטל
פּאר דערקענטעניש; דער שכל בּוֹיט אוּן די דערקענטעניש וויל
נישט בּוֹיען, זי װויל גאָרנישט צוגעבען, אפילו בּאנריפן גישט,

8 א נט אי 83

מיר קומען אווֹי ארוּם צוּ דער אירראציאָנעלער דערקענטעניש,
אוּן איך מוּן אייך אצינד אָנווייזן אוֹיף בּערגסאָנען, װאָס אין
אוֹיך ארוֹיס אוֹיף אָט דעם װעג, אָבֶּער ער האָט פארבּלאָנך.
זשעט, צוּלִיב זיין פּאָרזיכטיקייט, ווייל ער האָט תמיד געװאָלט
זען דעם װועג הינטער זיך אוֹיף צוּריק, דער אנאליטישער שבל,
לויט זיין מיינונג, דרינגט נישט אריין אין תּוֹך פונם געגעבעי
נעם אוּן נאָר די אינטואיציע שטראלט אדורך דעם געגנשטאנד,
עס אין אָבּער א שאלה, ליבּער פריינט, עס אין אָבֹּער א שאלה,
אוֹיבּ מיר קוּמען צוּ דעם תּוֹך פון די זאכן ערשט דורך דער
אינטואיציע, ווער ווייס, אפשר װען ער, בּערגסאָן, װאָלט
אוגגעשטעלט זיין אינעװײיניקסטן בּליק אוֹיף דעם אײגענעם
ב;וואוּסטזיין אין ארגע, װען ער איז בּאמת נישט אקטיה,
וווילט ער, קטְן זיין, אוֹיסגעפונען אונטער דעם אומאויפהערי
לעמן, לוֹיפיקן שטראָט דאָך די פּאטיװיט עט.

אָבּער אִיר הערט זיך צוּ, ליבּער פריינד, אוּן איר וועט
געמינען א סקירה אין זיין אוֹיפפאסונג, װאָרוּם אָט זי אָנ
װע:דונג בּערגסאָנס פונם ,אינעװייגיקסטן בליקי ווייזט דאָך
אוּנוֹ גענוג אוֹיף טעטיקײטן; עס באװייזט, אז די רגע אי
גראָד געװען פוּל מיט אקטיװויטעט אוּן ער זאָגט דאָך אוֹיך .
אז די ריינע דערקענטעניש קוּמט פאָר אין א רגע, װען ,איך
בּין נישט אקטיוו", ער האָט זיך סוֹתר געװען דערמיט, װאָס
ער האָט געװאָלט איבּערלאָזן הינטער זיך א מינימוּם פון טע.
טיקייט, אוּן א שאָד -- האָט ער בּאדוֹיערט -- ער איז דאָך אזוי
נאָענט צוגעגאנגען צוּם פארהוילענעם סוֹד פוּן לעבּן אוּן צוּם
סוף האָט ער גאָר אליין פארשלאָסן פאר זיך די טיר גישט
אריבערצוגיין,

און אין װיאָלעטן גאָרטן איז געווען שטיל, עס האָט
געקוּקט פריילן גנעסיע מיט פינקלעגדע וייסלען אוֹיף מארקוסן
אוּן באוואונדערט, באהאונדערט אָט דעם שארפ, דעבקענדן
מאן, װאָס ער זיצט אוֹי רוּאיק, װען עס שיט זיך דאָס גאלף
פון זיין מוֹיל. עס איז איר מיטאמאָל װארעם געװאָרן אין

84 משח קולבאַס

דער בּרוסט,. מיטאמאָל איז דער פריילן גנעסיע ווארעם גע.
װאָרן פוּן א געדאנק, װאָס האָט א צאפּל געטאָן דוּרך איר, װי
א זילבּערן פּלאָטקעלע, װען מען ציט עס ארוֹיס פוּן ואסער,
זי האָט זיך דערמאָנט אָן דעם, װי ר' יוּדע האָט אוֹיפגע.
פאָדערט מארקוסן נאָר חתונה האָבּן, איר איז איצטער פּלוּצלונג.
קלאָר געװאָרן, אז מרדכי מארקוס איז דער איינציקער, װאָס
װאָלט געפּאסט צוּ זיין איר מאן. ער אוּן נישט קײן
אנדערער. זי איז שטארק רוֹיט געװאָרן אוּן גענוּמען װישן
זיך אוּן אָפּקילן זיך מיטן טאשן-טיכעלע. מרדכי מארקוּס האָט
עס אָבּער נישט בּאמערקט:

-- מיר ווייסן, אלזאָ, אז דער רײינער זיין איז דער
היפּך פוּן אקטיוויטעט. יעדע ארט טעטיקייט פוּן גייסט װערט
אָפּגעװאָרפן, כּדי מיר זאָלן קענען צוּקוּמען צוּ דער אבּסאָלוּ
טער עקסיסטענץ, אָבּער זעט, װען מיר ווארפן אָפּ דעם גייסט,
בּלייבּן מיר ‏ אליין מיט אוּנזער קערפּער, אוּן אפשר איז ער
דער קוואל פוּן אוּנזער דערקענטעניש! בּאמת, דער פּאסיווער
קערפּער, װאָס בּוֹיט נישט, שאפט נישט, איז שוֹין נעענטער
צוּם זיין דערמיט, װאָס ער טיילט זיך נישט אוֹיס פוּן אים.
איך האָב אייך שוֹין דערמאָנט ניטשען, ער האָט זיך דער
ערשנער אָפּנעשטעלט אוֹיף דעם װערט פוּן קערפּער, אָבּער
ער האָט אים אוֹיפגעפאסט, װי א װערט אוּן נישט װי אן
אבּסאָלוּט, אפשר צוּליבּ דעם, װאָס ניטשע איז געװען מער
מאָראליסט, האָט דער פּראָבּלעם פוּן װערטן געהאט פאר אים
א וויכטיקערן בּאטייט, װי דער פּראָבּלעם פוּן דערקענטעניש.
עס איז אָבּער קלאָר, אַז ער האָט זיך מיט דעם קערפּער, װאָס
שאפט נישט שאפנדיק אוּן טוּט נישט טוענדיק, ארוּמגעשלאָגן
זיין גאנצן לעבּן אוּן געװאָלט מיט אים פארבּייטן דעם גייסט.
,איך בּין גאָר אוּן אינגאנצן קערפער, אוּן גאָרנישט אוֹיסער
קערפּער; אוּן די נשמה איז נאָר א נאָמען פאר עפּעס, װאָס
איז איינגעשלאָסן אין קערפּער", יאָ, יאָ. אָבּער אָנשטאָט צוּ
פּראָקלאמירן דעם קערפּער פאר דעם טרעגער פוּן דערקענטעי
ניש, אלס דעם איינציקן אוֹיסדרוּק פוּן דעם אײבּיקן ריינעם

5 אנ ט אנ 85

זיין, האָט ער נאָר דורך אים איבּערגעשאצט װערטן אוּן מער
גאָרנישט,

ליבּער פריינד, איר האָט פריער געפרעגט, װי אזוֹי
װעלן מיר דערקענען די וועלט נישט פילאָזאָפּירנדיק? פאר.
טראכט זיך אָבּער, װאָס װיל דער ריינער מעטאָפיזיקער, װאָס
ווילן מיר ? -- מיר ווילן דערקענען דאָס אבּסאָלוּטע, מיר וילן
אינגאנצן זיין דורכגעדרונגען מיט דעם אבּסאָלוּטן. פאר זי
איז עס א צוּבּוֹי פוּן נייע בּאגריפן, פאר אוּנז דארף עס נאָר
אָנװײזן אוֹיף דער זיכערקײט פוּן דער דערקענטעניש,
אָבּער מיר וילן דוּרכדעם בּשׁוּם אוֹפן נישט ארוֹיסבּאקוּמען
נאָך א פּאָזיטיװן צוּנאָבּ צוּ אונזערע קענטעניש, דאָס
צוּקומען צוּ דער לעצטער רעאליטעט מוּז זיך געפינען אין
דער נ עגאציע, אָ, ליבּע פריינדין, דער פּראָצעס פוּן דער"
קענען קוּמט נישט פאָר דוּרך אן אקטיווער, פּאָזיטיװער טעטיי
קייט, נאָר גראָד דוּרך דעם פאסיוו זיין, מיר דערקענען דאָס
אבּסאָלוּטע דוּרך דעם נישט דענקען דוּרכדעם, װאָס אונזער
קערפּער באפרייט זיך פוּן גייסט,

איר האָט נישט בּאמערקט אמאָל, מיין פריינד, װי אייער
גיײיסט האָט זיך פּלוצלונג אָפּגעשטעלט, װי איר װאָלט אוֹיף
א רגע אוֹיפגעהערט צוּ לעבן אָט אַ דער בֹּלוֹיז האָט זיך
אריינגערעכנט אין אייערע יאָרן, אָבּער איר קענט אוּנז פאר.
זיכערן, אז איר האָט דעמאָלט גאָרנישט געטראכט, איר האָט
אפשר געטאָן עפּעס פאסיוועס, גאָרנישט נישט טוּענדיק. דבָּס
איז דער אויגנבּליק פון עג אציע, וען מיר דערועען דאָס
וויכטיקסטע, דעם לעצטן סוֹד פון דער װעלט. עס אין אָפּגעי
פאלן אוֹיף א רגע דער גייסט אוּן אין אָט דער אוֹיגנבּליקליי
כער אוּמאקטיװויטעט האָט דער קערפער נישט געהאט די
מעגלעכקייט אָפּצוּטײלן זיך פונם קאָסמאָס, ער איז פארשוואונדן
געװאָרן אין דער איינציקייט פוּן דער װעלט, װי אן ענדלעכ.
קייט אין אן אוּמענדלעכקײיט; עס האָס זיך בּיון גרונט נעגאי
טיווירט אוּנזער ,איד" אוּן ער איו געװאָרן װעלט, מענטשי
ווע טג יי = זידן

86 |. פשה קולבטס

ליבּער פריינס, -- האָט ער שוֹין גערעדט אבּיסל צוּ הוֹיך
אוּן זיינע אוֹיגן זיינען אים געווען פייכט, פייכט --איך האָב
א מענטשן, װאָס מען רוּפט אים אברהם'ל בּעל תּענית, גייט
ער ארוּם אוֹיף דער װעלט פאזע די היזער אוּן ער זינגט
שטילערהייט צוּ זיך א לידעלע אזא אוּן דערנאָך שווייגט ער.
עס איז דער איידלסטער מענטש, װאָס איך האָבּ אמאָל בּאנץ.
גנט. ער טראָגט אין זיך עפּעס א שטילע; שוידערלעכע אנונג
פוּן דער װעלט, אוּן זיין בּלוּט איז אים די גאנצע צייט צוּ
שווער, אוּן איך ייס נישט, לִיבּער פריינט, פארװאָס מיינט
ער, אז עס איז נישטאָ קיין מענטש איבּערהוֹיפּט אוּן אז נאָר
גאָט קריכט דאָ ארוּם אוֹיף די בּערג אוּן אוֹיף די וואסערן".--

אוּן אין גאָרטן האָבּן זיך געשלענגלט די ראָזע סטעזש.
קעלעך צװישן די בּוֹימער, װי געדאנקען פון דער ערד. עס
איז אוּנטערגעגאנגען די זון, אוּן דאָ נישט ווייט אין א פער.
לאָזענער סאזשלקע האָט פוּן אוּנטער א קוּפּע שטיינער ארוֹיס.
געשפּריצט א דין וואסערל, װאָס האָט זיך פּאמעלעך געפּערלט
אין דער ראָזער שטילקייט. פריילן גנעסיע איז געזעסן טיף
צענוּמען פוּן איר שעמעװודיקן געפיל צוּ מארקוסן אוּן זי האָט
נישט געקוּקט אוֹיף אים, אוּן נישט גערעט, טאָמער װעט זי
זיך צעויינען. אוּן קינער איז אין גאָרטן נישט געװעף
מרדכי מארקוּס האָט זיך צוּנויפגעקליבּן אוֹיפן בּאנק, ער האָט
געקוּקט מיט נאסע אוֹיגן אוֹיף דעם זוּ-אונטערגאנג,
| -- אוּן אָט דאָס אין ער: דער אונטער-מענטש, דער
מענטש װעלט, װאָס מען זעט אים נישט ארוֹיס פוּן דער
וועלט, אוּן װאָס די װעלט זעט מען נישט ארוֹיס פוּן אים,

אוּן ער האָט אָנגעהוֹיבּן שטיל אוּן הייזעריקלעך אזוֹי צוּ
רעטשיטירן עפּעס אן אלטע ליד פון אלטע ספרים:

מען קוּקט אים נאָך אוּן מען זעט אים נישט;

זיין נאָמען אין: גלייף, ‏ *

מען האָרכט נאָך אים אוּן מען דערהערט אים נישט;

זיין נאָמען איז: פּיין,

מ אַנ ט אַג 87

מען ציט זיך נאָך אים אוּן מען קאָן אים נישט ארום.
געמען ;

זיין נאָמען איז: קליין,

זיין אוֹיבּן איז נישט קלאָרער אוּן זיין אוּנטן איז נישט
טריבּער.

אָן א גרעניץ קוועלנדיק --

מען קאָן אים נישט אָנרוּפן}

ער דערגרייכט צוּריק אין דעם גישט זיין

דאָס איז עס, װאָס עס הייסט געשטאלט אָן א געשטאלט,

אוּן װאָס עס הייסט דאָס בּילד אָן א בּילד,

אים אנטקעגן קוּמענדיק זעט מען נישט זיין פּנים,

אוּן נאָכגײענדיק זעט מען נישט זיין צווייטע זיט,

מארקוס איז אנטשויגן געװאָרן, נאָר בּאלד האָט עף
דערהערט נעבּן זיך די פריילן גנעסיע, ער האָט זיך אוּמגע.
קוּקט אוּן דערזען איר א ויינענדיקע, זי האָט געהאלטן
אראָפּגעלאָזן דעם קאָפּ, דאָס טיכעלע בּיי די אוֹיגן אוּן קוֹים.
קוֹים אוֹיפגעצוּקט מִיט די אקסלען. אין ער פארװאונדערט
געװאָרן אוּן גרוֹילעך צארט זיך צוּגעבּוֹיגן צוּ איר:

-- איז עס דען אוֹי טרויעריק, װאָס איך האָבּ דאָ
פאר אייך פאָרגעלייענט, הא!

פריילן גנעסיע האָט זיך אָבּער גאָר אוּמגעריכט אראָפּי
געבּוֹיגן צוּ אים אוֹיפן בּרוּסט, זי האָט שטארק געװיינט אוּן
אדוּרך דעם בּיטערן געוויין האָט מארקוס קלאָר געהערט, װ
איר שטים האָט זיך געבּעטן, געבּעטן:

-- מררכי, איך האָבּ אייך ליבּ.. כ'קאָן נישט מער,
מרדכי -- -- --

ער איז דוּרכאוֹיס נגעװאָרן רוֹיט בּיז אין די שפּיץ.מיני
גער אריין, פּערלאָרן זיך אינגאנצן, װי א קינד טאקע, אוּן
ער האָט נישט געװאוּסט צעטומלטערהיט, װאָס מען דארף
דאָ ענטפערן.

צוּ א שדוּך איז עס דאָך דעמאָלט נישט געקוּמען

88 | ה סוכבאַס

16

די געזעלשאפט,,,

ין אָװונט האָט א געל-דארער בּלִיצֹל א שניט געטאָן שארף,
װי מיט א דימענט איבּערן הימל. די בּירגער, אוּמגעריכט
פארבּלענדעטע, זיינען מיט געשרייען אריײינגעלאָפן אין די
שטיבּער אוּן פערהאקט קוֹדם כּל די לאָדנס, (װאָס איז א בּיר.
גער אָן לאָדנס)? ר' יוּדע, װאָס איז געזעסן בּיים זעקל האָבּער
אין קלייט זיינער, האָט זיך אוֹיפּגעטשוּכעָט בּהרחבה, נאָר
היסלעכווייז אוּן וואוּנדעדלעך צוּריק איינגעדרעמלט -- מיט /
שטארע, אָפענע אוֹיגן.

עס האָט געבּליצט,

די פאָספארנע לאנגע פייערן האָבּן געבּלאָנדזשעט אירּערן
הימל, װי אוּנטער א קאלטן, בּלוֹיען גלאָז אוּן אין דער שטיל.
קייט האָבּן זי אוֹיסגעזען, װי געשרייען, װאָס נאָר די אוֹיגן
קענען אוֹיפנעמען,

עס האָט זיך ארוֹיסגעשלעפּט פון הינטער די בּערג דער
עק פוּן אכמארע א צעריסענער. זי איז שװער געקראָכן, די
כמארע, פוּן די בּערג ארוֹיס טליענדיק אוּן גרוֹי, אוּן זי האָט
הייס געעטעמט איבּערן שטאָט ארוֹיס קייקלענדיק אוֹיפן הימל
נאָך שווארצערע קנוֹילן פוּן זיך אינעװייניק.

די צלמים אוּן די הוֹיכע טורעמס פוֹן שטאָט זיינען
געשטאנען פערגליווערט אין דער טונקעלער שטילקייט,
מען האָט געווארט,

אֹ

מ אנ ט אָנ 89

א בּליץ האָט אויפגעשפּאָלטן דעם הימל! סהאָט אוֹים.
געבּלוֹיט פּלוצלונג אוּן אוֹיף אַ רגע די הײליקייט פוּן אן
אנדער ועלט. אוּן מיט אמאָל האָט ארויסגעבּראָכן א דוּנער מיט
א ווידערקנאלעריי, װי ער װאָלט זיך ערגעץ פארפּלאָנטערט
און אראָפּגעפאלן נישט טרעפענדיק אין ציל,

שטאָק:פיגנסטער,

אין חימל צװישן די כמארעס איז ארוֹיסגעשואומען
א קאָפֿ, . ער האָט זיך געװיגט מיט צוּגעשלאָסענע בּלאָנדע.
װויעס צװישן די כמארעס, שטיל, שטיל אראָפּגעגליטשט זויך
פון איין װאָלקן אוֹיף דעם אנדער, און דער שארבן, דער
גרוֹיסער אוּן נאקעטער, האָט קאלט אָפּגעשײנט פוּן די בליעף

דעם דאָקטאָרס אלטעטשקער דינער אין אװאָפּגעלאָמן
מיט אן אויפגעשטעלטן קאָלנער פוּן גאניק אוּן אייליק גענוּמען,
צומאכן די לאָדנסן ער האָט בּייז געשריען צוּם שטוּף איבגע.
װעניק מען זאָל אים עפּעס דאָרטן זען צוּ העלפן,

עס האָבּן ארויסגעשפּריצט געציילטע, גראָבּע טראָפּנס פוּן
הימל, א קלאפ געטאָן הילכיק, װי מיט פינגער, איבּער די
בּלעכענע דעכער אוּן אוֹיפגעהערט, אוּן מיט אמאָל האָט זיך
אָפּגעריסן א דונער פוּן גאָר נאָענט. דער בּוּרזשוי-קאָפּ האָט זיך
איבּערגעקערט צװישן די כמארעס אוּן איז פארפאלן געװאָרן
עס האָט אראָפּגעפּליוכעט דער רעגן אין גאנצע יריעות וואסער,
דער װינט האָט עס צעטראָגן, ער האָט געהוֹיבּן אוּן געװאָרפן
די בּלאנקע ואסער-בּלעכן איבּער די גאסן, איבער די צע.
קוּדלטע בּוֹימער.

קיין עלעקטריע האָט נישט געבּרענט,

בּיים דאָקטאָר אין עס.צימער, ואוּ עס איז זיך צוזאמענ.
געקוּמען אייגענע געזעלשאפט, האָט מען אָנגעצינדן ליכט, פוּן
דער טוּקלעניש האָבּן זיך קוים ארוֹיסגעזען די אָפּגעמאָרעטצ ‏
פּנימער. דער חבר ר', פערלייגט א פוּס אוֹיף א פוס, איז האלף
געלעגן אריינגערוּקט אין דיוואן אוּן גערויכערט פוּן זיין לְיוֹל.
קעלע. מרדכי מארקוּס איז געזעסן בּיים טיש בּלייך און אָפּי
נעמאטערט, ער האָט געהאלטן דאָס שטעקעלע אין האנט אוּן

90 משה קולבאַס

געקוקט אזוֹי זיך אוֹיף די װענט, אוֹיפן בּאלק, אוֹיפן שפּיץ
נאָז. בּיים אנדער זייט טיש האָט מישע געװויקלט פּאפּיראָסן,
ער האָט ארײנבּלאָזן אין די רוּרקעלעך אוּן צוּגעשאָקעלט זיך
פארטאָן בּיי יעדן פארטיקן פּאפּיראָס. אוּן די פריילן גנעסיע
איז אוֹין געוען, זי איז געזעסן אין איר אָנטוּעכץ דאָרט
אינם טונקעלן ווינקעלע בּיי דער עטאזשערקע פפריילן גנעםיע
האָט ליבּ געהאט בּיכער)! אוּן זי האָט דעם גאנצן אָװנט
ארײינגעקוּקט מרדכין אין מוֹיל אריין, עס איז נאָך געװען אין
צימער סאָניעטשקע, װאָס האָט עפּעס היינט אוֹיך געטרויערט
אוּן נאָך איינער א וואוקסיקער, בּריײיט-פּלײציקער פאָרזיצער פוּן
גארבּער-פאראיין, װאָס האָט אָפּנעשװיגן די נאכט, זיצנדיק אווֹי
אָנגעשפּארט מיטן פינגער צוּם געמבּע.

דרויסן אין דער פינסטער האָט דער רעגן אלץ געיאָמערט
טאפּנדיק מיט נאסע לאנגע הענט איבּער די שטיבּער.

מען האָט געשוויגן. דער חבר ר' פאלגט נאָר פוּן צייט
צוּ צייט א פאָרשקע טאָן מיט דער נאָז מוּרמלענדיק עפעס צוּ
זיך, װי עס טוּט צוּמאָל א שלאָפנדיקער, װען עס קוּמען אים
אוֹיף שלעכטע חלוֹמוֹת,

- ארעגן, הא?

-- יאָ

אוּן מען האָט װידער געשויגן

פוּן צווייטן חדר איז אריינגעקוּמען ליענאָטטקע א שטילע,
אן איבּערגעשראָקענע, אוּן דער אלטער דאָקטאָר איז איר נֹאָכ.
געגאנגען, איבּערגעבּוֹיגן זיך אוּן גערוֹימט איר עפּעס אין
אוֹיערל אריין.

נאָך יענעם פאל האָט שוֹין דער דאָקטאָר נישט גערעט
מיט איר הוֹיך; זיי האָבּן זיך נאָך איבּערגעשוּשקעט, אָדער
גערעדט אוֹיפן וואונק. |

מישע האָט א קוּק געטאָן אוֹיף ליענאָטשקען פוּן א זייט
אוּן װי ער װאָלט גאָרנישט בּעמערקט, געװיקלט ווייטער זיינע
פּאפּיראָסן. דער דאָקטאָר האָט זיך פארגעסן. נאָך יענעם פאל
פלעגט זיך דער דאָקטאָר פוּן צייט צוּ צייט שטייענדיק פער.

א נט צנ 91

געסן, נאָר ער האָט זיך תּיכּף דערמאָנט אוּן שׁוֹין א בּיסל צוּ
גיך איז ער צוּגעגאנגען אוּן אָנגעצוּנדן א ליכט בּיים קלאוויר.
ליענאָטשקע האָט זיך דעמאָלט רוּאיק רוּאיק אװעקגעזעצט
מיטן רוּקן צוּם צימער אוּן לאנגזאם אוֹיפגעעפנט דאָס דעקל
פוּן קלאוויר. ער האָט איר צוּגעטראָגן נאָטן אוּן אָנגעװיזן אוֹיף
זיי, אוֹיבּ די מיינט זי עס, אוּן זי האָט צוּנעשאָקלט מיטן קאָם

== יאָ. י

א בּליץ האָט אריינגעפלאקערט צװישן די שפּאלטן פוּן די
לאָדן, דער פאָרזיצער האָט זיך אוֹיסגעקירעװעט צוּ די פענסטער
אוּן נאָכדעם א קוּק געטאָן, װאָס זאָגן אנדערע, אָבּער קיינעם
האָט עס עפּעס נישט געקימערט. איז ער צוּריק אזוֹי געבּליבּן
זיצן רואיק,

-- עס איז אוּמעטיק, הא!!-- האָט דער חבר ר' ארוֹיס.
געלאָזן דעם רוֹיך פוּן מוֹיל,
| -- יאָ, יאָ, אפילוּ אין די צייטן פוּן סאָציאלער רעװאָי
לוּצִיע איז אוּמעטיק, חבר! -- נאָר דער דאָקטאָר האָט אפ
געהאקט אין מיטן אוּן איבּערגעבּוֹיגן זיך צוּ ליענאָטשקען זאָגן
איר עפּעס אוֹיפן אוֹיער, :

דער חבר ר. האָט געזויגן דעם רוֹיך פוּן דער ליולקעלע,
ארויסגעלאָזן ארוּם זיך קנוֹילן, אוּן ער האָט זיך אלץ, װי פוּן
דרעמל געפּאָרשקעט מיט דער נאָז. ער האָט צוּנויפגענוּמען די
ארומגערעמלטע אוֹיגן אוֹיפן פלאם פוּן ליכט אוּן גערוּט אזי,
גערוּט אוֹיף זיין שטייגער, ליגנדיק אָנגעשפּארט אוֹיפן קישעלע
פֿוּנם דיוואן,

דער פייפיאָל האָט עפּעס אייליק אָפּגעזאָגט,

אוּן דער דאָקטאָר האָט זיך ערשט געכאפּט, אז מארקוס
געפינט זיך דאָ אוֹיך אין צימער, ער האָט זיך אויסגעקירעוועט
צוּשאָקלאָנדיק מיטן קאָפּ אוּן צוּזינגענדיק:

--- מאָטל, מאָטל, בּיסט שוֹין, משמעוֹת, עוֹבר בּטל!,,

ער האָט זיך א קער געטאָן צוּ אים, מרדכי מארקוס,
אוֹיפן שטוּל אוּן מיט דער אײגענער רואיקייט װאָס פריער
געבּליבּן אזוֹי פארקוּקט אוֹיף דעם דאָקטאָרס איבּערגעבּויגענע

92 ' משה קולבאַק.

פּלייצעס, ער האָט נישט געװאוּסט, װאָפ מען דארף אוֹיף דעם
ענטפערן. דער חבר ר. האָט אָבּער דערווייל אָפּגעמאָסטן מאַר.
קוּסן מיט דעם בְּלוֹיען איז פוּן די אוֹיגן, האָט זיך עפּעס
פארטראכט, געװאָלט זיך דערמאָנען עפּעס אוּן דערנאָך, װי
פון שלאָף, האָט ער אוֹיסגעצוֹיגן צוּ אים א פינגער:

-- אוּן אייער ,,מעטאָפיזיק* װאָס איז!

מרדכי מארקוס האָט געקוּקט, אוּן ער האָט זיך גריילען
געפוֹילט, אוּן עס איז אים זיין ,,מעטאָפיזיק", דאכט זיך געווען
שׁוֹין צוּ קלאָר ער זאָל ריידן װעגן איר, האָט ער אריבּערי
געפירט זיינע קליינע אוֹיגן אוֹיף מישען, װי ער װאָלט געי
פרעגט בּיי אים אראָט - אוּן מישע האָט געװיקלט די פאפ
ראָסן, געשמייכלט צוּ אים,

-- גאָרנישט,

-- אָבּער דאָך, דאָך?..

עס איז די פילאָסאָפיע פון נעגאציע, -- האָט פּלוּצלוּנג
ארויסגעשאָסן פוּן װוינקל פריילן גגעסיע אוּן עס איר ערגעץ
דאָרטן אין דער פינסטער מסתמא געקוּמען דאָט בֹּלוּט אין
פּנים אריין, ,

-- װי? -- האָט דער חבר ר' צוּגעלײגט די האנט צוּם
אוֹיער. |

מרדכי מארקוּס האָט זיך איבּערגעבּוֹיגן אוּן אנשטאָט

דער פריילן גנעסיע האָט ער שוֹין געענטפערט:

-- נעגאציע. נעגאציע, װוי אן אקט פוּן דערקענטעניש.
מיר מיינען, אז דער מענטש דערקענט די װעלט נישט דוּרך
א פּאָזיטיוון פּראָצעס פוּן דענקען, נאָר דוּרך דעם נישט דענ.
קען, גראָד דעמאָלט, װען דער גײסט אי אָפּגעטײלט פון
קערפּער, װאָס מיר רוּפן עס אֶף געגאציעי,

-- המ,.. |

מיד גלוֹיבּן, אז אוֹיף אָט דעם געפיל פוּן דער װעלט
דארף זיך אוֹיפבּוֹיען די געזעלשאפט, יאָ, מיר האָבּן ליבּ די
אָרעמעלײיט, װאָס האָבּן גאָרנישט װאָס צוּם געבּן, די. װאָס
גייען איבּער די הייוער מיט די טאָרבּעס אוֹיף די פּלײצעס..

מ א נ ט אנ 93

--- ווייל עס זיצט אין אייך די נשמה פוּן אן אָרעמאן.-=
האָט בּיין אריינגעזאָגט דער הבר ר

-- יאָ, יאָ, מרדכי מארקוס אין מיט אמאָל בּאלעבּט געי
װאָרן -- איך מיין אוֹיך אזוי. יאָ, האָט איר עס אוֹיך בֹּאי
מערקט! בּאמת ! |

-- בּאמת! האָבּ איך טאקע די נשמה פוּן אן אונטער".
מענטש?

דער חבר ר' האָט געשויגן

אוּן אדורך די לאָדן האָט זיך אריינגעשניטן א דינער
בּליץ אוּן א דונער האָט גלייך נאָך אים זיך אראָפּגעלאָזן אָט
דאָ ערגעץ נישט וייט.

מישע האָט זיך אוֹיפגעהויבּן, ער האָט צונויפגעשארט
דעם טאבאק פוּן טיש אוּן געזאָגט שמייכלענדיק:

-- עס איז בּאמת דאָ א שיינקייט אין די אָרעמעלײט.
כ'האָבּ אנומלטן געוען בּיי א טיר אן אלטן בּעטלער מיט
א טאָרבּע אוֹיף די פלייצעס -- אן אמתער אברהט אֲבִינוּ

-- אָבּער אברהם אֲבִינוּ, מיין פריינד, אין דאָך נישט
געגאנגען איבּער די הייזער, נאָר איבּער די געצעלט, האָט
אים איבּערגעריסן דער דאָקטאָר.

ליענאָטשקע האָט אוֹיף איר פּאפּען אוֹיפגעהויבּן שמייכי
לענדיק דעם קאָפּ, ער האָט איר גליקלעך אָפּנעענטפערט אוּן
מיט א ואוֹנק אזא געפרעגט שוֹין פאראיינס, אוֹיבּ זי אין
נישט גרייט צוּם שפּילן

אודאי --

אזעס טוֹיט. =- -- ==

סאַניעטשקע איז ארוֹיס פוּנם מידן וינקעלע, װי עס
װאָלט איר געשאדט די טוּנקלעניש צוּם הערן דאָ בּיים קלאי
וויר איז זי געשטאנען א בּאנומענע אוּן א גרויאינקע, װי
א שפּערל, אוּן זי האָט זיך צוּ געהאָרכט מיט די אוֹיגן אוֹיך.
דרויסן האָבּן שוֹין די וואסערן געפלייצט אין בּרייטע פאליעסן
עס האָט געריזלט פריילעך פוּן די װענט אוּן פוּן די דעכער
אראָפּ מיט מעלאָדיע אוּן מיט טראָפּנס וואסער,

4 משה קולבאַק

אוּן עס איז געלעגן דער חבר ר' אָנגעשפּארט אוּן גע
טראכט: פארװאָס איז זי, אזע, אזוֹי גרינג געשטאָרבּן! זי אין
אריבּערגעשוואוּמען, וי אוֹיף א ווייך שיפעלע אהין אין דער
ליכט אוּן פארװאָס האָט זי אזוֹי נאאיוו אוּן מילד געשמייכלט,
ודי אלטעטשקע. צי דען ענדיקט זיך דאָס לעבּן אין דער.
ווייטנס מיט א מעלאָדיע?

און עס האָט געטראכט דער חבר ר', אז ער װעט שוֹין
מסתמא שטארבּן אנדערש, צוּ אים װעט מען קוּמען מיט
א קאָסע, אוּן מיט א פערראָסטער קאָסע, וייל ער װעט זיך
נישט לאָזן, משמעות, אוּן אזוֹי גרינג װעט עס נישט אָנקוּמען
בּיידע צדדים נישט...

ער האָט אוֹיסגעשפּיגן פּראָסט אוֹיפן דיל אוּן צוּריק מיט
דעם היטל איבּער די אוֹיגן פערזונקען געװאָרן אין דיוואן
ער האָט געפּאָרשקעט מיט דער נאָז

דער דאָקטאָר מיט אן אויפגעשפּילעטן זשילעט אוֹיפן.
שווערן בּוֹיךְ האָט זיך צוּגעשאָקלט אוּן מיט די קליינע, נאסע
אוֹיגעלעך געװאָרפן בּליקן אוֹיף איטלעכן בּאזוּנדער, װי אזֹי ‏
יענער הערט אוּן ער איז געװען גריילעך דאנקבּאר, װאָס מען
זיצט גערירטע מיט אראָפּגעלאָזענע קעפּ אוּן מען ,צאנקט".

אָט דאָס װאָרט האָט ער טאקע א טראכט געטאָן -- אוּן
מען ,צאנקט".

אָבּער בּאגייסטערט מער פוּן אלעמען איז דאָך געװען
אליין -- דער דאָקטאָר, ער האָט אין מיטן שפּיל א געשרײ
נעטאָן אין דער ריכטוּנג, ואוּ ס'איז געשטאנען דער דיא

-- מוּזיק!,., גיט אונז מוּזיק אוֹיף די גאסן.. אָט װאָס..
דעמאָלט װעלן מיר אייך אָפּגעבּן די מאכט... פריער נישט..

נאָר װי אזוֹי זאָל מען אים אָפּענטפערן דעם דאָקטאָר,
אז ער שטייט שוֹין װידער איבּערגעבּויגן אוּן שוּשקעט ליעי
נאָטשקען אוֹיפן אוֹיערל. אלע האָבּן געשוויגן, מען האָט עס,
דאכט זיך, אין דער רגע נישט געטאָרט. עס האָט זיך אוּמ.
געריכט אוֹיפגעהוֹיבן מישע, װי ער װאָלט פלוצלונג בּאשלאָטן

ט אָנ ט טנ 953

עפּעס גריילעך וויכטיקס אוּן ער האָט אָפּגערוּפן דעם דאָקטאָר
אָן א זייט:

-- אוּן וואוּ איז ערוּ

-- װוער?

-- ער?

-- װאָס עפּעס מיט אמאָל?!,. כ'וייס נישט, - האָט זיך
געװאָלט דער דאָקטאָר פוּן אים ארוֹיסמאכן, נאָר ער האָט
בּאלד צוּגעגעבּן אויפגערגטערהייט;

-- אין שטאל ערגעץ ליגט עֶר, אין שטאל,

מישע האָט זיך פוּן אים װאוֹיליוּנגעריש אויסגעדריט
מיט א פייף אוֹיף די ליפן. אוּן דער דאָקטאָר האָט וזיך שוֹין
גענומען גיכערהייט אוֹי גנריק צוּם מיימיאָל,

נאָר דאָ האָט פּאסירט װידער א מאָדנע זאך, װאָס האָט
אלעמען אינעװוייניק אויפגעטרייסלט, הגם עס אי, אייגנטלעך,
נישט געווען פאר דעם קיין גרוּנט.

-מרדכי מארקוּס איז אויפגעשטאנען אן איבּערגעשראָקענער,
אוּן בּלייך-בּלֵייך, קוֹים װאָס מען האָט ארוֹיסגעהערט פון אים
די שטים, אָבּער ער האָט געזאָגט דייטלעך:

-- עס װייזט אוֹיס. פריינךד מיינע, אז איך װעַל די

טעג שטארבן. אנטשולדיגט מיר, װאָס איך װאָבּ ‏ , דער.
שראָקן, דאָס איז פאָרגעקוּמען פאר מיר אוֹיך אוּמגעויכט,
אָבער זעט, -- האָט ער זיך געװענדעט צוּ דער פרילן

גגעסיע -- אוּן מיר האָבּן דעמאָלט אטראכט געטאָן, אפשׂר
װעל איך עס שוֹין נישט בּאדארפן?..

און ער איז צוגעגאנגען אוֹיף גין אוּן אראָפּגענוּמען
דעם הוּט בַּיים הענגער פוּן טיר אוּן דערנאָך, שׁוֹין שטיײיענדיק
בּיים ארויסגאנג, האָט ער זיך אויסגעקירעװעט צוּ אלעמען
װאָס זיינען נאָך אלץ געועסן, הי זיי װאָלטן ניט גוּט פאר.
שטאנען, װאָס עס קוּמט דאָ פאָר,

-- זייט מוֹחל, װאָס איךף האָכ אייךף איצטער באאומ.
רואיקט,,, זייט מוֹתל, פרייגט מיינע! זייט מוֹחל.. און ער

אפ משה קולבאַס
האָט זיך טיף פארנויגט בּיון האלבּן קערפּער, װאָס עס האָט
באטייט א מין מחילה-בּעטן פוּן זיין זייט.

די פריילן גנעסיע אין אויפגעשטאנען. זי האָט ארוֹיס.
געלאָזן צוּ אים א געשריי, װי א הוּן, אָבּער מער נישט, דער
בּרייט-פּלײציקער פאָרזיצער האָט איר דאָ געגעבּן א כאפּ אוֹיף
זיינע הענט אוּן מען האָט איר צוּגעטראָגן שׁוֹין א העשעדיקע
צוּם דיוואן,

ט א ג ס שׁ 2 7

17
ר יודע

שא ויפן בּרוק פוּן שמאָלן געסעלע אין געלעגן א פירקאנטיק
* ! בלעטל שיטערע ליכט פוּן א פענסטער. אוּמעטוּם זיינען
די לאָדן געווען פארשלאָגן,

מישע האָט שפעט אין דער נאכט געשפּרײזט אדורן דעם ‏
מטויטן געסעלע אהיים. עס האָבּן זיך שװער אָפּנערופן דו
טריט צוברענצלענדיק אין דער שטילקײט מיט דעם אייון
מוּן דער שפאגע זײנער איבּערן בְּרוּק. בּיים פענסטערל האָט
צר זיך אָפּגעשטעלט:

א נאקעטע, גרויע, פירקאנטיקע שטוב. אויפן ואגש
אנטקעגן אין געהאָנגען אן אלטער זייגער מיט בּלימעלעף
אויף דעם ציפערבלאט, איין גרויסער ווייזער אין אויף אי
ארוּמגעגאנגען, א רוּק געטאָן זיך אוּן אוועקגעגאנגען, א שפּרוגג-י-
אוּן אוועקגעגאננען,

אונטערן זייגער, װי צוּגעשלאָגן צוּם וואנט, אי געשטאי
נען ר יודע אוּן געשלאָפן ער איז געשטאנען מיט אראָפּגעי
לאָזעגע וויעס, אן ארבּל אין אן ארבּל, אוּן דער לאנגער דראָט
פּונם פֿאָמפּענדיקל האָט זיך מיט גרויס מי בּאװענט הוּגטער
זיין צעפּאטלטן היטל,

קיין בּענקלעך זיינען אין שטוּבּ נישט געווען,. דעם גאנצן
צימער האָט פארנומען א טיש איבּערגעדעקט מיט אן אלמעף

98 סשח פֿולבאַק

צעראמע, װאָס איו געווען א מאָל בּאמאָלט מיט די אייגענע
פלימעלעך, װאָס דער ציפערבּלאט. אויפן טיש אין א שטמאָלן
פָפּגעבראָכענעם טעלער אין געלעגן אויסגעצויגן א הערינג.
אַ לאנגער, דארער הערינג. דערביי האָט געבּועגט א ליכט?
אריינגעשטעקט אין א שבּת'ניק,

מישע האָט אוֹיף גיך צוּגעכאפּט די אוֹיגן פונם פענסטער.
עס האָט אים עפּעס בּאנג געטאָן

6 אנ פ 86 ו 09

| 18
מישע טוט זיין זאך אוּן מרדכי טוט
אוֹיך זיינס,,,

ור איין בלייך געזיכט האָט א קוק געטאָן מיט חשד דורך
א פענסטער. מע װאָט עס באמערקט. און אוֹיף אגאניק
איז געזעסן דער אויסגעמאָרעטער קליינבּירגער אוּן געשמייכלט,
א בּרוֹינער רייטער, אין א פּאפּאכע, האָט אװעקגעיאָגט אראָפצו,
אוּן איז פארפאלן געװאָרן, אין איין אָטעם שוֹין, אינם שטויבּ
פוּן אהינטערן שטאָט,

עס האָט זיך עפּעס אָנגעהוֹיבּן אין דער רעװאָלוציאָ.
| גערער שטאָדט,

פאראן די וואסער:ווערים, װצָס ליגן אין זייערע העלטי
לעך, אוֹיפן גרונט פוּן די טייכן, זיי שטעקן צוּמאָל ארוֹיס די
לאנגע הערעלעך פוּן די שטיבּער אוּן זעען, אוּן האָרכן, אֲהֹּשֶר
בּיי א סכנה בּלייבּן ליגן פון זיי, נאָר קאלטע העלצלעך איךן
שליים,

די מאסע, די מאסע אין שרעק!

זי קוּקט דוּרכן בּוֹידים, פוּן אהינטער א פארקן אָבּער
זי איז נישטאָ; זי זעט אוּן האָרכט; אירע אוֹיגן פּלאָנטערן
זיך דאָ אוּן דאָרט צװישן די פיס, אָבּער זי אין גישטאָ.

קיינער האָט נישט געזען אָט די מאסע.

100 משה קולבאַ?

עס װערט דערשאָסן שטילנקערהייט א מענטש, אוּן בּיים
עק שטאָט, הינטער אן אוֹיוון, צאפּלט זיך א הארץ, װאָס ועס
די קוֹיל, װי זי איז ארוֹיס אוּן איז אריין אוּן האָט דוּרכגעי
לעכערט דעם שארבּן, די מאסע בּאדארף נישט קיין אוֹיערן-- .
זי האָרכט, אוּן נישט קיין אוֹיגן--זי זעט. אוּן אוֹיבּ עמיצער
איז אוּמגעקוּמען, האָט מען עס איר, איר געטאָן. עס שװוייגט
די מאסע גרוֹיזאם, װאָרוּם עס איז א סוֹד. א געשריי רייסט
זיך ארוֹיס -- פערטייעט זי עס, בּלוּט--פארדעקט זי עס. אוּן
דורך די װענט פין גאס צוּ גאס, פוּן איין שטובּ צוּ דער
אנדערער, זאָגט זי אָן /

-- שווייג, שווייג, רעט נישט הוֹיך!..

מרדכי מארקוס איז געלעגן אוֹיף דעם חרוב'ן סאָפקעלע,
אריבּערגעדעקט מיט א קאָלדרע איבּערן קאָפּ, אוּן עס האָבְּן
גאָר ארוֹיסגעשטארטשעט פוּן אים די פּאָר לאנגע טיס. ער
איז געלעגן פארמיחוּשט אוּן געהאָרכט, מחמת אוֹי האָט זי
באסוילן אוּן ער האָט געהערט אוּן געזען, געזען, װי אוּמעי
טוּם גיסט זיך בּלוּט, פוּנווייטן האָבּן זיך דערטראָגן געפּרעסטע
טריט פוּן מחנוֹת, עס האָט געשמעקט מיט פרעמדן, װילדן
לייב, אוּן אוֹיגן זיינען ארומגעפלויגן -- -- -- |

מישע האָט ארײינגעיאָגט צוּ זיך אין שטוב אריין מיט
א בּיקס אוֹיף די פּלײצעס. דאָרט אין שטאָט האָט עס שוין
װידער געקלאפּט אוּן געטשירקעט פוּן די קוילנווארפער, אָבּער
מיט אזא סדר אווֹי רואיק אוּן אזוֹי שטיל, (עס איז קײנמאָל
נישט אווֹי שטיל אין א שטאָט, װי דעמאָלט, װען עס קוּמט
פּאָר אין איר א שלאכט). ער איז דוּרכגעלאָפן די אוּמעטיקי
טונקעלע צימערן אוּן קיינעם נישט געפוּנען. דער דאָקטאָר
מיט ליענאָטשקען האָבּן זיך שוֹין, װייזט אוֹיס, בּאצייטנס
אריבּערגעקליבּן, האָט ער אן עפן געטאָן די אלמערס, ארוֹיסי
געװאָרפן רי קליידער אוֹיפן דיל, אוּן אין איילעניש צוּנוֹים.
געפאקט פאר זיך א קלין פּעקעלע. אוּן ערשט איצט האָט

מאנטאג - 101

מישע בּאמערקס, אז בּיי זיין פּאפא אין שלאָפצימער הענגט
איבּערן פענסטער א קאנאריקל אין א שטייגעלע. צװישן די
דרעטלעך דאָרט איז געלעגן א שטיקל צוּקער אוּן דאָס פייגעלע
האָט געהאלטן פארריסן דעם גוּפיל אוֹיף ארוֹיף אוּן האָט עס
הוּנגעריק ארוֹיסגעגסן. די שוֹיבּן האָבן אָבּער שוֹין פון צייט
צוּ צייט צוּגעפלאטערט פוּן דער שיסעריי. ער אין ארוֹיף,
אראָפּגענוּמען דאָס שטייגעלע אוּן עס אװעקגעשטעלט אוֹיפן
דיל בּיים פענסטער,

פוּן הוֹיף האָט אים װער ארוּף געטאָן, מען האָט, ווייזט
אוֹיס, דאָרטן אים אָפּגעווארט, אָבּער ער האָט זיך נישט
געאיילט. עס האָט אין אים דערואכט אוֹיך אזא טוּנקלקיט,
װי אין אָט די אייגענע טרויעריק-טונקעלע צימערן. די שווערע
דעמבּענע בּעטן, װאָס אינע פון זיי איז שוֹין געשטאנען
פארבּעט פוּן יענער צייט, װען זיין מאמע איז אים געשטאָרבּן,
אוּן דער שטויגיקער שאָטן פון די זיכער-געבּויטע אלמערס
אוּן קאָמאָדן האָבּן אים לעבּעדיק אוּן נאָגנדיק ארוּמגענוּמען,
ער האָט זיי דערמילט, װי א צװייטן קערפער, א דובלט.קער.
פּער, װאָס דארף זיך איצט פוּן אים אָפּטײילן. אוּן עס האָט
אים בּאנג געטאָן

פּאװאָליע איז ער צוּגעגאנגען אוּן פונאנדערגעעפנט די
טיר צוּם עסצימערן די שטוֹיבּיקע, אייגענע שטילע טוּנקלעניש,
נאָר עפּעס, עפּעס האָט זיך דאָרט ארוק געטאָן אין װינקל,
ער האָט אריינגעשטעקט דעם קאָפּ אוּן פּלוצלונג דערזען אין
דער טוּנקלעניש, בּיים אוֹיוון, רייטנדיק איבּער א שטוּל, אין
געזעסן דער בּרודער זיינער, און עס האָט אויסגעזען, וי ער
װאָלט עס אזוֹי געווארט אוֹיף אים. ער האָט געהאלטן, ליאָניק,
פּארלייגט וי הענט אויפן שטול:ווענטל אוּן מיט שטארע, אֲמֹצָי
נע אוֹיגן ארוֹיסגעקוּקט סתּם אזוֹי. די אוֹיגן זייערע האָבּן זיך
בּאגעגנט, אָפּנעשטעלט זיך, אוּן בּיידע האָבּן אויסגעטראָגן לאנג
אוּן שווייגנדיק דעם איצטיקן משוּנהדיקן בּליק. אָבּער, װייזט
אוֹיס, אז מען האָט זיך צוזאמענגערעדט, מחמת ליאָניק האָט
זיך פונאנדערגעלאכט מיט א בּייזן, זלידגעם, געלען געלעם.

102 | | פעז קולבאַס

טערל אוּן מישע האָט רוּאיק אוּן פאמעלעך גענוּמען אראָפּנעי
מען דעם בּיקס פוּן די פלייצעס. מישע האָט בּאטאפּט אווֹי
אוֹיסגערעכנט דאָס קוילנשלעסל אוּן אלץ געקוקט אהין, געקוּקט
אוֹיף דעם אָפּגעקראָכענעם פּנים פוּן דעם בּרוּדער זיינעם. ער
האָט אויסגעשפּרײט, ליאָניק, אוֹיפְן שטול-װענטל די פלאכן פוּן
די הענט, אָנגעשפּארט אוֹיף זיי די גאָמבּע, אוּן געווארט.

-- נווו? |

עס האָט א זעץ געטאָן א פייער.

מישע האָט אדוּרך דעם ווֹיך דאָך דערזען, װי עס האָם
זיך איבּערגעקערט דער שטוּל, א פּאָר פיס האָבּן א פאל? געטאָן
אוֹיף אהינטער, אריבער זיך, אוּן עס האָט זיך ארוֹיסגעהערט
קלאָר, קלאָר, װי בּלוּט האָט געגאָסן, װי טראָפּנס שוװוערע האָבּן
געקלאפּט אָן דער פּאָדלאָגע. אָבּער קיין געשריי האָט זיך נישט
געהערט, זיכער נישט. |

שטיל,

ער איז ארוֹיס פאָרזיכטיק, צוּנעמאכט בּיידע האלבּע טירן
פון עסצימער, אוּן זיך צוּגעהאָרכט. עס איז שטיל, אוֹיף גין
האָט ער א כאפּ געטאָן דאָס פּעקעלע, ארוּמגעקוקט זיך נאָכ.
אמאָל, אוּן איז ארוֹיסגעלאָפן אדוּרך דער הינטער-טיר,

סאָניעטשקע האָט געווארט אוֹיף אים אין הוֹיף. זי איז
געשטאגען ביים וואנט, אָנגעטאָן אין א לעדערנער קוּרטקע אוּן
מיט א רוּקנזאק אוֹיף אירע שמאָלע אקסלען; ער איז צוּגעלאָפן,
נישט קוּקנדיק אוֹיף איר, אוּן איבּערגעגעבּן דאָס פּעקעלע זיינס,
! זי האָט אפערגעהוֹיבּן צוּ אים די שמאָלע, בּלייכע גאָמבּעטש.
קע, געװאָלט אים פרעגן, װאָס האָט עס פּאסירט דאָרטן אינע+
װייניק, אָבּער ער האָט נישט דערלאָזט, האָט זיך געאיילט. ער
האָט איר אוֹיף גיך א קוּש געטאָן אָנגעװיזן מיטן האנט אוֹיפן
עק הוֹיף, אוּן שוֹין זי גענוּמען פארן האנט פירן אהין. דאָרט
האט ער זי ארויסבּאגלייט, אדוּרך דעם אויפגעבּראָכענעם פּארקן,
אין די פעלדער אריין, א קוּש געטאָן נאָכאמאָל, אוּן געהייסן
װאָס גיכער ארויסקריגן זיך פוּן דער שטאָט ארוֹיס. אליין האָמ

8 86 גנ ט א ג 203

ער זיך אוּמגעקערט צוריק צוּם טויער, האָט אים פאָרזיבטיץ ‏
אוּן אינגאנצן אוֹיפגעעפנט, אוּן איז װי אריינגעשפּרונגען אין
דער גאס אריין,

דער שוֹנא איז געלעגן צװישן די גראָבּע װענט פון דפ
טויערן. איינציקע קעפּ, װי וועלישע ניס, פלעגן סאמע בּיי דער
צרד, פון צייט צוּ צייט, א קריך טאָן פוּן די רינוועס ארויס
אוּן צוּריק תּיכּף אריינגעשלעפּט װערן. ער איז געגאנגן, טרן
ביי טראָט, פאר די װענט, צוּגעהאָרכט זיך מיט דעם גאנצן
קערפּער צוּ דעם ארוּם, אוּן ער האָט זיך איבּערגעשאָסף
איבּערגעשאָסן..,. אוּן מיט אמאָל האָט אים עפעס אגרוֹיסע
פרייד אדוּרכגענומען, ער האָט קיינמאָל אט אזוֹיגס נישט גי
שמּירט :

-- א י ך טוּ מ יי ן ‏ אך!

ס'האָט פוּן אים ארוֹיסגעשטראלט אוא שטארקע לי03,
װאָס ער האט זי, דאכט זיך, געקאָנט אָנטאפּן מיט די הענטט
עס איז אים אוֹיסגעקוּמען, אז ער איז װיכטיקער פאר דעף
שטאָט; אין זיינע הענט ליגט דער מזל פוּן אָט די אלע װיסטע
מענטשן אוּן גאסן. אוּן ער האָט גאָר בּין איצט נישט געפילט
די דאָזיקע כּוֹחוֹת זיינע! דאָס הארץ האָט אין אים געשלאָגן
בּרייט אוּן טיף אוּן ער האָט עס געטראָגן אין דער בּרוסט,
וי א פּעטארדע. עס האָבּן זיך געצונדן פייערלעך אין די טוֹיערן;
און ער האָט געשפּאנט אוֹיף זיי, אוּן פארבּיי זיי, ‏ מיט דעם
ביקס, װצָס האָט, װי פון זיך אלין, זיך אויסגעלאָדן אין דפּ
הענט. קײנמאָל האָט ער אווֹי נישט געשפּירט יעדן איינציקן
מוּסקל פונם קערפּער, אוּן ער האָט אים איצט אוֹי ליב בא"
קוּמען, דעם געשפּאנטן קערפּער זיינעם, װאָס ער האָט אים
געטראָגן אוֹיף זיך, װי אויסגעגאָסן פוּן בּראָנז, נאָר איצטער
האָט ער פארשטאנען פּלוצלונג, װאָס עס הײיסט מעגטשי
דער מוּט פוּן אים האָט ארויסגעפּראלט, אָבּער מיט אזא אימפּעט, ‏
אז ער האָט געפילט, װי דער קאָפּ פליט אים אראָפ פון דפ
אקסלן, אוּן ער האָט אים געזען, אָט דעם קאָפּ זייגעם, פאָלי
אוֹיס, אוּן ער האָט געשמיײכלט צוּ אים;

164 פשו קלאט

-- אין טוּ מיין זאן!

אוֹיף די טעלעגראפּנדראָטן איז געהאָנגן דאָט אָפּגי
קראָכענע, פערעלטערטע פעלכל פוּן דער געפּגנרטער קאץן; די
אויגן -- אוֹיף דארע אָדערלעך האָבּן זיך געבּאָמבּלט ארוּם דעם
צעטוילטן קאָפּ, אוּן אינעװײיניק, אין דעם אָפענעם בּוֹיך, איז .
שׁוֹין געווען שווארץ אוּן פּוּסט,

אי, חבר! אי, חבר! פארװאָס האָט מען נישט בּאצייטנס
- פֿאראָרדנט אראָפּצוּנעמען די קאץ פוּן די טלעגראפּנדראָטן!;
אוּן איצט איז שוֹין צוּ שפּעט. קיינער איז שׁוֹין איצט נישטאָ
אוֹיף די גאסן. ערגעץ נאָך בּיי א װאנט שטייט אבּיקס. אוּן עס
לינט א שטיוול אוֹיפן מיטן גאס -= -- --

אין אהויקערדיק, שמאָל געסעלע, בּיי א קוילנווארפער,
איז ער געלעגן, מישע, אוֹיסגעצוֹיגן אין דער בּלאָטע, גריילעך
קלאָר געצילט אוּן פאָרזיכטיק ארויסגעצוֹיגן די קוילנטאשמעס
אוֹיף אהינטער זיך, דאָרט, בּיים עק געסל, האָט זיך דער
שוֹנא געװאָרפן אין די. טוֹיערן אוּן עֶר אין דאָ געלעגן ארוּמ.
גענוּמען מיט שטיינער, העלצער, אָפּגעבראָכענע פּלוֹיטן, א זייט
פוּן א טוֹיער, א מוּלטער אוּן כּסדר האָט ער גערוֹיכערט פאפי.
ראָסן, װאָס זיינען געלעגן דאָ נעבּן אים, צעשאָטן אוֹיף דער
ערד. דעם זייגער האָט ער דאָ אוֹיך געהאט פאר די אוֹיגן
אוֹיף דער ערד. פיוּ!

- עס איז געװען א מוּטנער פארנאכט, די װאָלקנס האָבּן
זיך געקייקלט אוּנטן אדוּרכן געסעלע, גרוֹיע אוּן טרוקענע,
מער נישט, כּדי צוּ פֿארמיאוּסן די וועלט. און אלץ איז שוֹין
געווען איבּעריק. מישע האָט אױיינגעשאָסן אין דער שטאָט
אריין, וייזט אוֹיס, שוֹין װעמען אוֹיף צוּ להכעיס, מחמת
עס איז שוֹין בּאמת גאָר קיין תּכלית נישט געווען ליגן ערגעץ
אין א זייטיקן, נישט װיכטיקן געסעלע אוּן שיסן מיט א פולן
פּייער אין קיינעם נישט. ער האָט זיך ארוּמגעקוקט, עס איו
אים גוט באקאנט געװוען דער אָרט, אָבּער ער האָט זיך נישס
געקאָנט דערמאָנען איצטער װאָס האָט ער געהאט פאר

= אָנ ט 8 105
א שייכוֹת מיט אָ דעם געסעלע. די קליינע בּוֹידים-שטיבּלען
האָבּן זיך אראָפּגעבּױגן איבּער אים קרוּמע, דארע, מיט
שווארצע פענסטערלעך, װי פארחלשטע קעפּ. און ער האָט זיף
דערמאָגט, ער האָט ארויפגעהוֹיבּן דעם קאָפּ, אויסגעזוּבט דאָס
פענסטערל אוּן ארויפגעשריען:

- מארקוטס! הא, מארקוּס!ו-

אוֹיבּן אין בּוֹידימל, פוּן א הינטער די בּיישטידלען
האָט זיך בּאװיזן דער קילעכדיקער קאָפּ מארקוסעס מיט
א שרעקלעך לאנגן, װייסן נאָז, װאָס אין אים מיאוּס נאָכגע.
האָנגען ער האָט אראָפּגעקוקט מאָדנע ערנסט אוּן בּלייך,
מישע האָט צוּ אים א שמייכל געטאָן אוּן מארקוּס האָט אים
אוֹיף דעם פאָרויכטיק אָפּגעענטפערט מיט א שאָקל פוּנם קאָמ,
װאָס האָט, אגב, אוֹיך בּאטייט בּאױויערונג, זי . האָבּן נישט
גערעט. אוּן עס איז דאָך שוֹין געװען קלאָר אלץ. מארקוס
האָט זיך נאָר בּאאומרוּאיקט, װוצָס ער ליגט דאָ, מישע, איינער
אליין, צװישן דעם שוֹנא. אוּן ער האָט אים טאקע געװאָלט
װאָרענען, נאָר ס'איז שוֹין, דאכט זיך, אוֹיך געווען צוּ שפעט,

פונם געסל, װאָס איז געלאָפן אין דער ברייט, האָבּן
זיך פּלוּצלונג דערטראָגן געשרייען, מען האָט דאָרטן געבּראָכן
פּענסטער, מארקוס האָט ארוֹיסגעשטעקט דעם קאָפּ אוּן. א פאר.
לאָרענער שוֹין, גענוּמען שרייען מיט וילדע קוֹלוֹת אוּן מאכב.
דיק מיט די הענט:

-- אי,. אי, מען רינגלט דיך ארוּם, מישע! מען רינגלט
דיך ארוּם!

מישע האָט זיך אוֹיפנעשטעלט. ער האָט א כאפ געטאָן
דעם זייגער פון ד'רערד און איז אראָפּגעלאָפן גלייך, גלייך,
אוֹיף אראָפּ געסל צוּ, אוֹיף דעם קליינעם טראָטואר? דאָרטן,
װאָס האָט זיך געדרייט אינם קרוּמן געסעלע, װי א דינער
ווערימל, איז ער פארשואונדן געװאָרן צװישן די שטיבּער,
אוּן מארקוס האָט נישט בּאמערקט, עס זאָל זיך װער באװייון
אים גאָכצואָגן.

106 שז פולבא?

ער האָט אָפּגעאָטעמט. די הענט האָבּן גײ אים געציי
מערט. קוֹים װאָס ער האָט צוגעמאכט דאָס פענסטערל, האָט
זיך צוּגעשלעפּט צוּם סאָפקעלע זיינעם אוּן איז אנידערגע* .
פאלן אוֹיף אים שוֹין גאָר אָן כֹּחוֹת אינגאנצן ער האָט זיך,
אָט אזוֹי ליגנדיק, גענומען צוּהערן צוּם גאנג פוּן זיין בּלוּט,
! װאָס האָט נישט געהאט איצטער קיין געדוּלד צוּ פערקירעווען
אין די אָדערן, אוּן איז געבּליבּן שטעקן אווֹי אוּמעטוּם, אין
יעדן ווינקעלע פוּנם קערפּער. אוּן דער קאָפּ זיינער איד סתּם
געלעגן דערבּיי א זייטיקער אוּן א שווערער, װי א האָלץ, עפּעס
װי אוֹיסגעדינט, װאָס ער קאָן שוֹין קיין שוּם נוּבן נישט
צרענגען.

עס האָט אוֹיסגעשאָסן. מען האָט אויסגעשאָסן אוּנטן
פאמע בּיי דער שטובּ, ער האָט זיך א קער געטאָן געבּליבּן
זיצן אָנגעשפּארט אוֹיף אזיײט, אוּן דעם קאָפּ אריינגעדריקט
מיט גאָר די קרעפטן אינם װאנט אריין:

דאָס קוּמט מען צוּ אים!

אָבּער עס איז שטיל, אוֹי נאקעט אוּן אָפּן איו די
שטילקייט, אז מען קאָן ארוֹיסהערן, װאָס עס טוּם זיך אהיני
טער אלע זאכן, עס איז אים אוּממעגלעך צוּ גלױבּ, אז ער
װועט איצט שטארבּן, אין דער צייט, ווען אלע, אלע זיינען פאר.
בּליבּן לעבּן און אפִילוּ מישע, װאָס האָט פארדינט דעם
טוֹיט -- האָט ער געטראכט -- איז אוֹיך אנטלאָפן,

אָט.

דאכט זיך, אז מען גייט צוּ אים אוֹיף די טרעפּ. ער
- האָט זיך אוֹיף גיך אריבּערגעדעקט איבּערן קאָפּ אוּן פארהאלטן
|דעם אָטעם. נאָר אפשר האָט זיך עס אים אוֹיסגעדאכט. מען
גייט, מען גייט. מען גייט!!! |

די טיר האָט זיך פוּנאנדערגעעפנט, עס האָט זיך ארייני
געריסן א ווינט, אוּן עפּעס א טוֹיבֶּער געשריי. אוּן אָט האָט /
מען אים אראָפּגעכאפּט פוּן דעם סאָפקעלע. ברייטע, פּלאטשיקע
פּנימער ארויפגעזעצטע אוֹיף פלייצעס אָן העלזער, רוּקן זיך

8 א ג ט א : 167

ארום אין שטיבל, װי ארױסגעלאָזענע פון ערגעץ א שטיג,
מען שרייט, ער ענטפערט נישט, און דערפילט ויך עפטס
מיט אמאָל בּכלל זייער רוּאיק. עס ליגט שוֹין אריבּערגעקערט
דאָס טישל, צעװאָרפן די קלײידער, אוּן די בּיכער ואלגערן
זיך אוֹיף דער ערד, אוּן ער גייט ארוּם צװישן זיי מיט
א שמייכעלע אוֹיפן פּנים, װאָרוּם ס'איז קלאָר, אז א טעות איז
דאָ פאָרגעקומען, מען רעדט צוּ אים און עֶר װײַסט גישט,
ער וייסט דאָך גאָרנישט: |

-- ניין -- זאָגט ער --- אין װייס גישט..

אוּן דאָ האָט מען אים געגעבּן א זעץ מיט עפעס סאמע
אוּנטערן לעפעלע, ער האָט זיך אומגעקוקט אוּן געשמייכלט
אלץ. מאָדנע, עס האָט אים נישט וי געטאָן נאָר איצט
װעט ער שוֹין סיייווי-סיל געהאָרכן, װאָס מען װעט אים בֹּא.
פּעלן. ער טוט זיך אוֹיס, בּלײבּט א בּאָרװועסער אוּן אין איין
העמד, ער פערדעקט מיט די הענט די קני אוּן האלט זי
צוּנוֹיפגעדריקט, װײל עס איזן אים קאלט,

מען הייסט אים אוֹי אראָפּגײן אוּנטן אין הוֹיף אראָפ,
עס איז אבּיסל צוּ קאלט -- שמייכלט ער -- נאָר ער גייט,
אוּן דאָ האָט מען אים שוֹין װידער געשלאָגן, עטלעכע קלעם
בּלוֹיז, און שוֹין גישט אוּנטערן לעפעלע, נאָר ערגעץ גלייך
אין קאָפּ ארײן עס איז אים ארוֹיסגעשװאוּמען פאר די
אוֹיגן אברהמל בּעל.תענית, װאָס איו געשטאנען דאָ אונטן,
אין הוֹיף, בּײ א וואגט, ארויפנעװאָרפן די קאפּאָטע אוֹיפן
הוֹילן לייבּ, אוּן ער האָט געקוּקט אוֹיף אים מיט טרערן אין
די פּערבּלאָטיקטע אוֹיגן, אוּן ער האָט אים, דאכט זיך, גצָ.
טרייסט, צז אזוֹי מוּז זיין, מחמת עס איז סיי װי קיין בּאלוי.
גוּנג גישטאָ, און ער האָט דערוען אוֹיך די איבּעריקע קוּרצע
צדיקימלעך, ערגעץ בּיים בּרעג הימל, װאָס זיינען זיך געגאני
גען אליין, מיט די אייגענע הענט זיך א מעשה אָנטאָן. עפעס
א קאלטע וואנט פוּן ציגל געפינט זיך דאָ הינטער אים. ער
שאפט זי אָן אזוֹי פון הינטן, קערט זיך אוּם, אוּן פארשטייט
מיט אמאָ?, אז דאָס האָט מען אים אועקגעשטעלט אָט אָ דאָ

108 משה ולבאַס
צוּם דערשאָסן װערן, אוּן ער סוּט אאָג פלוצלונג זייער
קלאָר אוּן מיט כּעס: |

--- מיינע. הערן, אָט דאָס װויל איך נישט ----

עס האָט אֶבֹּער אוֹיסגעשאָסן אוּן עפעס האָט אים
א גראבּל געטאָן אונטערן פּאכווע, ער האָט זיך אראָפּגעזעלם
פּאמעלעך אוֹיף דער ערד, אוּן האָט אָפּגעאָטעמט לייבט, װאָס
ער איז אזוֹי גרינג מיט דעם אָפּגעקימעף

םס צַ נ ט 8 גנ 109

19
די קורצע צדיקימלעף זיינען װידע דאָ

* אָפּגענארטע, קורצע צדיקימלעך זיינען נאָך טאקע ארומ.
7 געגאנגען איבּער דער וועלט. בּלוֹיז ר' בּערעלע פון לונינעץ
האָט זיך ערגעץ פארקליבּן אין אהעק פוּן אואלד, אוּן האָט
זיך אויפגעהאַנגען אוֹיף א שטארקן בּוֹים, איז ער שוֹין לאנג
צעפוילט געװאָרען אוֹיף אים, אוּן ער אין אוֹיסגעקוּמען, װױ
א סטראשידלע, װאָס מען האָט אויפגעהאָנגען צוּ פארטרייבן דײ
פײיגלען פּוּן געגנט. ר' גימפּעלע זשאמוטער איז אװעק פינף
הונדערט װיאָרסט צוּ זיך אין שטעטל אריין, אוֹיפזוּכן זיין ווייבּ,
ווגס ער האָט געװאָלט זינדיקן מיט איר בּימי נדה, אָבּער ער
איז געקומען קוֹים קוֹים מיט די כּוֹחוֹת, אוּן געכו:ען, אז זפ
אי שוֹין געשטאָרבּן פון לאנג אוּן עס איז שוֹין פוּן איר גאָר.
נישט גישט פארבּליבן,

עס האָט אוֹיסגעזען פאר די צדיקימלעך דער הימל, װ
א פארראָסטער אייזן, װאָס לייגט זיך ארויף אוֹיף די פּלײיצעס
אוּן מען מוּן אים טראָגן אָן שכר אין אָן אָעם צוּם לעבן. און
דעריבּער, וא אייגער איז גאָר געזעסן -- דאָט ער זיך שוֹין נישט
געװאָלט אויפשטעלן, װאָרוּם עס הצָט אים נישט געלוינט. און
ר' שמעיה רייסענער, װאָס איז געשטאנען מיט א פערקאשער.
טער בז רד און מיט אן אויסגעשטרעקטער האנט, איז שוֹין
אזוֹי פערבּליבן שטיין אוֹיף אייבּיק פערגליװערט, עד סוֹף כַּט
הדורות,

5116 שיו! קוכבעס

20 |
מרדכי מאַרקוּס זאָגט וודוי

רעװאַלוּציאָנערע שטאָט, װאָס האָט זיך דאָ אריינגעזעצט
ד צווישן די בּערג, איז שׁוֹין געלעגן איבּער א נייס רוּאיקי
צַלמִים אוּן הוֹיכע טורעמס האָבּן זיך געטוּנקט אין שינעני
דיקער ראָזקײט, ארויסגערוּקט, װי העלזער פוּן גענז, אוּן די
צרייטע דעכער, אוֹיף דעם גאנצן שטח ארוּם זיי, זיינען גע*
לעגן אריבּערגעדעקט מיט דינע געפּלען, װי מיט חֹלוֹמוֹת. שטיל
איז געווען אין די גאסן. װי נאָך א שטוּרם האָבּן אוֹיסנעזען
די אויסגעדרייטע אלטע בּריקלעך, די געזימסן אוּן די מויערן,
װאָס די ברייטע ציגל זייערע האָבּן זיך גענומען בּרעקלען פוּן
די שאָסן אין די װעגט. דער טייך, די בּערג אוּן די וועלדער
ארום האָיַן ַּלוֹי אראָפּגעקוּקט אוֹיף דער צוּריק עקומענער רוּ
אין ‏ שטאָט, עס אז געװען פארטאָג, ריין אוּן יוֹ-טובדיקי
אין שכּיטאָל זיינען געווען נארנומען אלע בּעטלעך. אין
א באזונדער, גרוימן, ווייסן צימער איז געלעגן ער, מרדכי
נארלוּס, אן ארומגעצװאָגענער, א גלייכער,: אין שט;רק-קלאָרע
װועש, װאָז ער האָט אזוֹינס דנט זיין לעבּן נאָך נישט ועִי
טראָגן. ער איז געל {גן אינם בּעט, א'נטע"געל פּארט מיט ווייסע
קישנס, א פערבּלענדזט יֶר פן ריינקיי, אוּן בּאטראכט דעם
קערפער זיינעם, װאָס האָט אים אוֹיסגעוען גראָד איצט פאר
איבּעריק, אוּן ער האָט געלמייכלט פוּן גליק. אדוּרך די בּרייטץ
גלאנציקע פענסטער האָט אריינגעלויכטן די זון. ער האָט ג/י

8 6 ט טג{ 111

טראַכט לאנגזאם, און זײַנע געדאנקען זיינען הײנט געװען
קלאָרע, דורכזיכטיקע אוּן שטילע, שטילע, װי שעפסן /

עס איז אריין דער שפּיטאָל.דאָקטאָר. מרדכי מארקוס
האָט צו אים געשמייכלט און ער האָטס נישט פארשטאנען,
פארװאָס דער פריש-ארוּמגעוואשענער דאָקטאָר בּאקוּקט אים
עפּעס אזוֹי ערנסט, פארװאָס ער בּאטאפּט אים דעם דוֹמק אוּן
שאָקלט צוּ מיטן קאָפּ, װי ער װאָלט אים בּאדוֹיערט, אוֹיף
דעם שווארצן בּרעטל איבּער דעם געלעגער זיינעם איו גי
שטאנען אָנגעשריבּן מיט ווייסן קרייד;

,מאָרדיך יוּדעליעוויטש מארקוס",

און ער האָט געטראכט, אז מען האָט טאקע ריכטיק גֹנָי
טראָפן, וי אָנצוּשרײבּן, דער דאָקטאָר האָט זיך צוּ אים ארי
גרגעבּויגן און האָט אים שטיל געפרעגס, אזוֹי וי אָן א זייט,
אפשר האָט ער, מרדכי מארקוס, עפּעס איבּערצוגעבן זיינע
נאָענטע פריינט,

-- ניין, װאָס האָט ער זיי װאָס איבּערצוגעבןן

- מען קאָן נישט וויסן, ווייל דער פּאציענט איז הָמ
געגאנגען צו פיל מיט בּלוט -- --

132 ==

--‏ ווער ווייס, װאָס עס קאָן טרעפ, הגם ער האלט יך
אין איין פערבעסערן -- --

-- אַזוֹי איר רעדט װעגן דעם}ּ.

== יא . :

אוּן מארקוס האָט ערשט איצט פערשטאנען. זיינע אויגן
האָכן זיך פלוצלונג אָנגעצוּנדן מיט עפּעס אזא הײליקן נעפּ.
דיקן טרויער, ער האָט זיך אראָפּגעלאָזן פאמעלעך אוֹיף דעם
קישן, דער קאָפּ אין אים אָפּגעפאלן אָן א זייט, אוּן ער האָט
שטארק אָנגעהוֹיבּן צוּ אָטעמען. איצט ערשט האָט ער דער.
שפּירט, װי שואך ער איז. עס האָט אים ארומגעכאפט אוא
גרויסע, נאָגנדיקע ב ענקשאפט צוּ דער װעלט און ס'איז אים
אויסגעקומען א שרעק' ע:ע אומגערעכטיקייט בּכלל, װאָס מענטשן
קוטערבּן, איצט האָט ער עס דערשפּירט אווֹי נאקעט, אוו אָפן,

112 סשה קולבא?

ער האָט געװיינט. די זוּן האָט צָפּגעלטואלט פוּן זיין װוייס
בּעט, געקליבּן זיך דאָ אין צימער נאָר איבּער זיין געלעגער,ן
געשיינט אוּן געבּראָכן זיך איבּער אים אין דינע, איידעלע
שטראלן, אוּן עס איז אים געװען א שאָד עס איבּערצוּלאָזן פאר
אנדערע. נאָר פּלוצלונג, גאָר אוּמגעריכט, האָט זיך אָט דער
טרוֹיער. וי אָפּגעשטעלט, וי דאָס בֹּלוּט װאָלט פוּן אים ערגעץֵי
וואוּ אָפּגעפּלאָסן, ער האָט פאמעלעך געעפנט די אוֹיגן. עס
האָט אים א שיין געטאָן דאָס ליכט, װי א װוייסער, וארעמער
פּליגל, װצָס איז איבּער אים אויבּערגעגאנגען אוּן איבּערגעלאָזן
עפעס א זיסן אוּמעט פוּן פארגיין, אן עלנטקייט אוֹיסגעמישט
מיט פרייד, װוי ער װאָ'ט געהאָ"פן געװאָרן פוּן א געפאר. ער
האָט אן אוּמעטיקן שמייכל געטאָן צוּם דאָקטאָר:

-- אָ, עס איז גאָרנישט אווֹי, װי מען שטעלט זיך עס
תּחילת פאָר! |

מארקוּס האָט געבּעטן איבּערגעבּן זיינע נאָענטע, אז ער
יל זיך מיט זי דוּרכריידן פארן שיידן זיך. ער װיל זיך
בּכלל איצט דוּרכריידן, נאָכדעם װי עס איז אים שוֹין אלץ
קלאָר געװאָרן, אפשר װעט עס זיין פאר מאנכע זיינע פריינט אן
אָנװייזונג, וי צוּ לעבּן אוֹיף דער וועלט. אוּן ער איז געבּליבּן
אליין אין אָט דער הוֹילער ווייסקייט פוּן צימער, װאָס האָט
יוֹם-טוֹבדיק אוּן מיט אזא תּכריכים.פרייד געלויכטן פאר זיינע
אוֹיגן,

אין דער געדיכטער טינקלעניש פונם צימער האָבּן זיך
צרומועיוקט שאָטנס. עס דאָכן זיך ארויסגעזען די שװערע
קעפּ פין מא-קוס;ס פריינד, װאָס זיינען זיך שוֹין צוּזאמעני
געקומען געזע ענען זיך. דער אלטער דאָקטער מיט ליענאָטש.
קען זיינען געזעסן הארט בּיים בּעט, װי אוֹיסגעטעסיעט פון
איין שטיין, גרוֹיע, אָפּגעבּליאקעטע, נישט אריר טוּענדיק מיט
א גליד, צוּפוּסנס איז גע:עסן פריילן גנעסיע, װי א שטעקן. עס
האָבּן ארויסגעלויכטן פן דער טונקלעניש אירע וייסע ואָקן
אין זי שיך די שווארצע ארײינגעטאָן, זי האָט אויפגעפּינטלט

מ אנ טאנ | 113

מיט די אוֹיגן, אוּן, פוּן צייט צוּ צייט, געװישט זיך מיט
א טיכעלע דעם פּנים, ר' יודע איז דאָ אוֹיך געװען, ער איז
געשטאנען בּיי א וואנט, א זייטיקער, די הענט אין די ארבּל,
אוּן ער האָט עפּעס געטאָן מיט זיינע שעפּסענע אוֹיגן, װאָס
זיינען אים געשענקט געװאָרן צוּ בּאקוּקן די װעלט. ער האָט
געווארט אוּן נישט געווארט, אָבּער ער האָט נישט פערשטאנען
צוּליבּ װאָס, אייגנטלעך, דארף מען אים דאָ. אוּן עס זיינען
נאָך געװוען אזוֹי יידן מיט בּערד, מיט נעזער זייער בּלויע,
אוּן מיט לאנגע הענט, װאָס זיינען געהאָנגען נעבּן זײ בּיז
צוּ דער ערד,. עס זיינען געקוּמען די יידן פוּן הקדש, װאָס
מרדכי מרקוס האָט אמאָל געלעבּט צװישן זײי, בּיים טיר, פוּן
ביידע זייטן, זיינען נאָך געשטאנען סטעסיע אוּן גנעסיע, וי
גרוֹיע פייגעלעך, שטוּמע, װאָס קענען נאָר אָפּקלעבּן אוּן צו
קלעבּן די ליפּן -- א סימן, אז זײי לעב עס איז געװען
טוּנקעל בּיי דעם איינציקן ליכטע?ל, װאָס האָט געבּרענט, אוּן
עס האָט געשמעקט מיט אלטע קערפּהרס, װאָס מען טראָגט
זיי שוֹין טוֹיט אוֹיף זיך, בּיז עס קלעקן נאָך כּוֹחוֹת. אלע,
שװוייגעוודיקע, האָבּן געהאלטן אראָפּגעלאָזן די בּליקן אוּן
האָבּן זיס געטרוֹיערט, מסתּמא איבּער זיך, אוּן אפשר איבּער
אים, |

מארקוּס האָט געעפנט די אוֹיגן. זיי האָבּן אלע זיך
א קער געטאָן צוּ אים, אריינקעקוקט מיט אָפּענע מיילער אין
זיין מוֹיל אריין, ‏ אפשר װיל ער שוֹין עפעס זאָגן, נאָר ער
האָט זיי רוּאיק בּאקוּקט, אריבּער געפירט די אוֹיגן זיינע
איבּער אלעמען אוּן ער האָט, דאכט זיך, א שמייכל געטאָן
א ליבּן, שמייכל פוּן איינעם, װאָס איז א זייטיקער, א ווייטער,
גאָר א װײטער. ער האָט זיך געװאָלט אָנלענען אוֹיף די
קישנס, אווֹי האָבּן אלע בּאטערקט, דער דאָקטאָר האָט זיך
אויפגעהויבן, צוּ געהאָלפן, אָצער גלייך זיך אראָפּגעזעצט
צוריק אוֹיפן שטוּל מיט אן אראָפּגעלאָזענעם קאָפּ, גישט
קוּקנדיק אוֹיף קיינעם. מרדכי מארקוס האָט אָנגעהוֹיבּן זייער
שטיל, קוֹים װאָס מען האָט געהערט:

114 משה פונבאַט

-- זעט, פריינד מיינע, איך גיי שוֹין אהיים. לאנג בִּין
איך געגאנגען אוּנטער א גוּטען שטערן, װאָס האָט פוּן מיר
אוֹיסגעמיטן בּייז, װען מאנכע האָבּן געליטן אוּן געשטאָרבּן
כ'האָבּ ליבּ געהאט דעם טרוֹיער, װי איר האָט ליב די מוּטעוּ
אייערע, נאָר איצט שרעק איך זיך, טאָמער װעט ער אוֹיפהערן
דאָרטן אוּן כ'וועל פערדארן וי א בּוֹים, װאָס וואקסט ארוֹיס
פוּן שטיינער נאָר אפשר איזן דער שרעק אוּמזיסט, ווייל כ'הער
שׁוֹין א ווייטן געזאנג אוֹיף די גאסן פון יענער זייט הימל,
און װאוּ ס'אין דאָ געזאנג אין דאָ טרויער אוּן ס'אין דאָ.
אוֹיך גליק, מסתמא, דאָרטן פאר דעם געקוּמענעם.

איך וייס, איר זיצט דאָ אוּן איר טראכט: ויבּאלך
א מענטש האָט געלעבּט, װאָס האָט ער געװאָלט! איך האָ
געװאָלט נישט פערשווינדן אוּן דעריבּער האָבּ איך גאָרנישט
נישט געטאָן, עס טוּט נאָר א מ ענטש אוּן איך וייס, אז עס
אַיז נישטאָ קיין מענטש אוֹיף דער וועלט. מיר ווילן גאָרנישט,
מיר טוּען גאָרנישט, מיר פּאָדערן גאָרנישט.

איר האָט געהערט, מען זאָגט: איוב האָט געלעסטערט
גאָט. אָבּער װי אוֹי האָט ער, גאָרנישט טוּענדיק, געקאָנט
לעסטערן גאָט! ער איז צוגעגאנגען בּיז צוּ דער לעצטער
קריסטאָלענער טיר אוּן אָט די גרויזאמע, שטארקע, קאלטע
בּלענדעניש פוּן דער װעלט איז עס, װאָס אלע אָגן --
לעסטערונג. פריינד מיינע, איר זייט געװען גליקלעך, װען
איר האָט אים געזען זיצנדיק בּאָרװעס אוֹיף דער ערד מיט
דעם אש אוֹיפן קאָפּ. פארװאָס האָט איר זיך געפרייט מיט
זיין בּראָך! מסתמא, וייל עס אין פאראן פרייד אין טרויער
און גליק איז פאראן אין פּין,

זעט, איך גיי א היים אוּן כ'וויל מיט נעמען מיט זיך
אָט דעם ספרל. אפשר װעל איך קיינעם דאָרטן נישט גע
פונען אוּן כ'טעל זיך מוון זעצן דאָרטן נאָכאמאָל אוֹיף דער
ערד אוּן אָנהײבּן צוריק פוּן אָנהײבּ.

דאָ האָט פריילן גנעסיע זיך גענוּמען מיט אמאָל העטשקען
אוֹיפן בּעט, זי האָט זיך אָנגעהוֹיבּן ויגן, װי אוֹיף שרוֹיפן,

8 א נ ט 6 3 115

אוּן מען האָט תּחילֹת נישט געװואוּסט, צי זי קלייבּט זיך וויינען,
אָדער לאכן, עס האָט זיך דערהערט בי איר פוּן האלן א מין
קראקען, וי פוּן א װאָראָגעלע, אוּן זי האָט געגעבּן א פא?
אוֹיפן געלעגער צו מארקוסעס פיס, פערווארפנדיק אירע לאנגע
הענט, וי פליגלען פוּן א ווינטמיל, -- -האָבּן אלע פערשטאנען,
אז עס איז אזא ארט ויינען בי איר, אוּן מען האָט זיך צוּי
געקוּקט, װאָס װעט ווערן דערפון. נאָר עס איז דערפון גאָר.
נישט געװאָרן, זי האָט געשריען און געוויינט, געוויינט אָן
טרערן, װי עס קענען אוֹי אמאָל ווייבּער וויינען.

מרדכי מארקוּס האָט אָפּגעדעכעט, געעפענט די מוּטנע
אוֹיגן, ואוּ ס'האָבּן זיך שוֹין אוֹיסגעמישט די ווייסלען מיט די
שווארצלען, ער האָט זיך געמיט א שמייכל טאָן, אָבּער עס איז
פון דעם גאָרנישט נישט ארוֹיסגעקוּמען:

-- פריינד מיינע, עס איז פאראן א שטילע פריד פון
גאָרנישט װעלן, איר זייט געקוּמען צוּ א קאלטער ואנט, װאָס
גליווערט בּרייט אוּן טונקל פאר די אוֹיגן, איר שטייט צוּגע.
שפּארט צוּ איר, און עס איז אייך זיס דער טרוֹיער פון גאָר.
נישט דערגרייכן אוּן גאָרנישט האָבּן, בּוּדא האָט גאָרנישט גע
װאָלט, אָבּער ער האָט נישט געגלוֹיבּט אין טרוֹיער אוּן דע.
ריבּער האָט פוּן אים בּאהאלטן ארויסגעלויכטן די מרה.שחורה,
אָבּער איך גלוֹיבּ אוּן דעריבער זאָג איך: אלויב צוּ דיר,
טרויער, װאָס דוֹ האָסט מיך בּאגלייט בּיו דעם לעצטן טראָט
אין קבר אריין, מיין נשמה האָסטוּ דערװארעמט מיט דיינע
עניוותדיקע בּליקן, וװען כ'האָבּ געוויינט פונם קוועלנדן עלנט
אין מיר אוּן פון דער בּענקשאפט צוּ גאָרנישט. א לוֹיבּ פאר
דעם צוּפיל טוּגקעלן גליק אין מיין לעבּן, װאָס כ'בּין שטענדיק
זאט געווען מיט געזאנג אין דער נשמה, אוּן נישט גענאנגען
הונגעריק נאָך פרעמדער טרייסט,

|- = װאָס האָבּ איך געװאָלט. פריינט מיינעז -- נישט בּאלוי.
גונג. טוּ מיט מיר -- האָב איך געזאָגט -- װי דו טוסט
מיט די פעלדער דיינע אוּן איך װע? מתפלל זײן. כ'װעל

116 | פֿשח קולבאַק

מִתפּלל זיין אוּן דוּ הער מיך נישט, מחמת איך װיל נישט,
אז. די תּפילה זאָל צוּ ריר דערגיין. יי

זעט, כ'בּין געלעגן בּיינאכט אין בּוידימל, װי אין
קערפּער מיינעם, אוּן כ'האָבּ געהערט די װעלט פוּן מיר, אוּן
דעמאָלט האָבּ איך מתפלל געווען צוּ קיינעם נישט. פוּנם
לבּנהדיקן הימל האָבּן געווייט איבּערן בּוידימל' װי לאנגע
זילבּערנע האָר, אוּן איך האָבּ אויך מתפלל געװען מיט א גע'
זאנג צוּ קיינעם נישט. װאָרוּם איך האָבּ גענלױבּט, פריינד
מיינע, איך האָבּ געגלױיבּט אין די שטערן, אין די מילכוועגן
אוּן אינם ליכט, װאָס קװעלט ארויס פוּנם מענשטן. איך האָבּ
געגלױיבּט אין אלע וועלטן, אוּן דערהויפּט, אינם קאלטן
טרויער, װאָס, אָטעמט פוּן אלץ אוּן פוּן אלעמען

מען האָט זיך איבּערגעבּויגן צוּם בּעט אוּן קוים קוים,
װאָס מען האָט געהערט די לעצטע װערטער זײנע:

-- -- אין דער ליכטיקייט האָבּ איך געזען נאָך אליכט -- -
| א העלערע. עס איז די געשטאלט פוּנם אָרעמען ער איז שטיל
געקוּמען, כאָטש איך האָבּ נישט געוארט אויף אים. אוּן
בּעת ער האָט מיר בּאװויזן די יװאוּנדן האָבּ איך געלאכט,
אוֹן עס האָט מיר װיי געטוּן װאָס די ואונדן זיינע הײלן
זיך. זע, איך װיל נישט קין בּאלוינוּנג אוּן ס'איז מיר
טייער ידע וואונד. קוּם. איך װעל דיר אויפרייסן דיינע
ואוֹנדן, קײנמאָל נישט צוּם פערהייל, װאָרוּם איך װיל
קיין בּאלוינונג נישט -- -- -- אָ. עס איז שוין נאָר פינס'
טער אוּן פינסטער איך הער בּלויז דאָס געזאנג פוּן ווייסן
אייזעלע אין דער פינסטער. ואוּהין בּלאָנדושעט ער אליין

אָן ארײטערּ -- -- -- עס הענגט די טאָרבּע אויף אים אוּן
דער אלטער לאָנל, אָבּער. ע ר איז נישטאָ -- -- -- וי
מיר -- -- וויי מיר -= =- --

אוּן װאָס עס איז דערנאָך געװען, װייט שוֹין קיינער

{סו7ף)